مجوسی اهوازی – Ali ibn al Abbas al Majusi

خرید بک لینک
مجوسی اهوازیمجوسی اهوازی

مجوسی اهوازی – علی بن عباس مجوسی اهوازی معروف به مسعودی یا ابن المجوس شناخته میشود – پزشک و روانشناس برجسته ایرانی سده چهارم هجری بود. و به خاطر کتابش -کامل الصناعه الطبیه -الملکی- شهرت دارد- مجوسی از بزرگترین پزشکان دولت آل بویه بود و پزشک شخصی عضدالدوله فنا خسرو گردید

زندگی علی بن عباس مجوسی اهوازی

علی بن عباس مجوسی اهوازی ارجانی معروف به مسعودی یا ابن المجوس که در زبان لاتین به نام Haly Abbas یا Ali Abbas شناخته می شود- پزشک و روانشناس برجسته ایرانی سده چهارم هجری بود که در سال ۳۱۸ هجری قمری در جنوب غربی ایران به قولی در اهواز و به سخنی دیگر در ارجان-بهبهان- چشم به جهان گشود.

حکیم- ابوالحسن -علاالدین- علی بن عباس مجوسی اهوازی ارجانی- که در غرب به -HOLLY ABBAS- مشهور است- طبیبی والامقام و حکیمی فرزانه بوده که متاسفانه اطلاعات زیادی پیرامون وی در تاریخ- ثبت نشده است.

برخی تذکرهxadها سال تولد وی را 318 و برخی دیگر 338 هجری قمری ذکر کردهxadاند- ولی هیچxadیک از این تواریخ- به عنوان تاریخ قطعی ولادت وی قابل اثبات نیست- اما مسلما ولادت وی در نیمه اول قرن چهارم هجری قمری رخ داده است. مورخان و تذکرxadنویسان مختلف بر سر تاریخ وفات وی به سال 384ه.ق -مطابق با 994 میلادی- اتفاق نظر دارند. با این حال درباره محل وفات وی بین بغداد و شیراز نیز اختلاف نظر وجود دارد.

اهوازی در فاصله زمانی بین دو اسطوره پزشکی بعد از رازی و قبل از ابنسینا می زیسته و از جمله اطبای بزرگ اسلامی ایرانی است که خدمتی بسزا به طب اسلامی و طب دنیا کرده است. وی با چهار طبیب بزرگ ایرانی- طبری- رازی- ابن سینا و گرگانی ارکان مهم و بزرگ طب اسلامی را تشکیل می دهند.

وی علم پزشکی را نزد ابوماهر فارسی-موسی بن سیار- آموخت و پس از ابوماهر او خود به مطالعه کتاب های پیشینیان پرداخت- چون اجداد او بر دین زرتشتی بودند او را مجوسی نامیده اند با اینکه خود او مسلمان بود و اعتقاد او بر دین اسلام در نوشتار وی مشخص است.

وی نخستین پزشک مسلمانی است که کتاب هایش به لاتین ترجمه شدند و از بزرگترین پزشکان دولت آل بویه بود و پزشک شخصی عضدالدوله فنا خسرو شد. فناخسرو به پزشکی علاقه مند بود و بیمارستانی در شیراز و سپس بیمارستان العضدی در بغداد را تاسیس کرد که مجوسی در آن مشغول به کار شد.

مجوسی اهوازیمجوسی اهوازی

وی- معاصر عضدالدوله- ابوشجاع فناخسروبن رکن الدین دیلمی -متوفی372 ه.ق در 47 سالگی– سلطان فرهنگ پرور و دانش گستر آل بویه بوده و اثر فاخر خویش منسوب به -الملکی- را به نام شاه مذکور نوشته است.

اگرچه تقریبا تمامی کتب تذکره- در ادامه نام وی- نسب-مجوسی- را ذکر کرده اند- ولی اعتقاد بر آن است که خود وی و به احتمال بسیار- پدرش مسلمان بوده اند ولی پدربزرگ وی مذهب زرتشتی داشته است.

اهوازی- به فروتنی و مهربانی نسبت به تهیدستان شهرت داشت. دانش او روانش را جلا بخشید و این کار- او را در زمره برترین دانشمندان جهان قرار داد.

مورخین و اطبای بزرگ پس از وی- مقام علمی و اخلاقی وی را ستوده و او را از برترین حکمای تاریخ جهان شناخته و اثر گرانقدر وی را در زمره بهترین آثار طبی تا قرون حاضر دانسته اند.

-قفطی- وی را طبیبی فاضل و کامل می داند که کتابش تا سالها تدریس می شده و اگرچه پس از نگارش کتاب -قانون- توسط -بوعلی سینا- کمی رنگ باخته- ولی تا اوایل قرن هجدهم میلادی- چندین بار به لاتین ترجمه شده و به چاپ رسیده است و نسخه هایی از آن در کتابخانه های مختلف اروپایی موجود می باشد.

به نظر می رسد که وی طبیبی بالینی بوده و به همراه اطبای زیادی از جمله -ابوماهر موسی بن سیار- -ابوالعلای شیرازی- -طبیب ارتش عضدالدوله- و -ابن عجیم- سابقه فعالیت در بیمارستان عضدی شیراز را داشته است.

در تاریخ- نامی از شاگردان منسوب به وی- فرزندان- سایر اساتید و حتی کتاب دیگری بجز -الملکی- یا -کامل الصناعه الطبیه- از اهوازی ذکر نشده است.

نگرش اهوازی به طبابت به گونه ای است که طب را بافضیلت ترین علوم دانسته و در کتابش می گوید:

-انسان- افضل و اشرف از همه حیوانات است- به جهت عقلی که خداوند به او عطا کرده و نیروی عقل بستگی به صحت نفس ناطقه دارد و صحت نفس ناطقه به صحت نفس حیوانیه و صحت نفس حیوانیه به صحت نفس طبیعیه و صحت این دو نفس به صحت بدن و تعادل مزاج- و این را صناعت طب- متعهد است. بنابراین علم طب- افضل و انفع علوم است-.

اثر معروف اهوازی

بزرگترین اثر مجوسی کتاب -کامل الصناعه الطبیه- الملکی- که به لاتین -Liber Regius- موسوم است- شهرت دارد. زکریای رازی با -الحاوی- و ابنسینا با -قانون- هیچ کدام نتوانسته اند مانع درخشش کتاب -الملکی- او در پزشکی شوند. او این کتاب را نه تنها بر پایه دانسته های دیگران -پیشینیان- نوشته بلکه تجارب و مشاهدات خویش را نیز در آن لحاظ کرده است.

وی کتاب -ملکی- خود را تقدیم به فناخسرو کرد. این کتاب منظم تر و خلاصه تر از کتاب الحاوی رازی و کاربردی تر از کتاب قانون ابن سینا می باشد که بعد از آن منتشر شد. این کتاب در 2 فصل نگاشته شده و هر کدام از این فصل ها مشتمل بر ۱۰ مقاله و جمعا تمام کتاب ۲۰ مقاله دارد که فصل اول آن دانش نظری پزشکی و فصل دیگر بر جنبه های عملی پزشکی نظیر اعمال جراحی پرداخته است.

وی پندنامه ای را به نگارش درآورده که از سوگندنامه بقراط جامع تر است و به نظر می رسد که اهوازی با توجه به تعالی اسلامی- اصولی به آن افزوده است و این تعالیم به مرور زمان کامل تر شده و امروزه به صورت منشور حقوق بیماران مطرح است.

ویژگی های کتاب کامل الصناعه الطبیه

-کامل الصناعه الطبیعه- از لحاظ تنظیم و طبقه بندی مطالب شبیه کتاب های امروزی است. تقسیم بندی های کتاب های طبی پس از اهوازی به تقلید از کتاب -الملکی- بوده است. ابنسینا نیز این روش منطقی تنظیم- طبقه بندی و فهرست بندی را در تالیف -قانون- دنبال کرد. کتاب پزشکی -الملکی- و -قانون- یک مقصود را بیان می کند و هر دو- تا اوایل قرن هیجدهم میلادی در مدارس پزشکی اروپا تدریس می شدند. از ویژگیهای دیگر این کتاب توجه به طب عملی است. قبل از اهوازی و استادش ابوماهر بسیاری از نویسندگان کتابهای طبی توجه چندانی به طب عملی نشان نمیدادند.

کتاب -ملکی- موضوعات مختلفی مانند آناتومی- فیزیولوژی- بیماری های روانی و علوم اعصاب را پوشش می دهد. او همچنین بر اخلاق در پزشکی و رابطه سالم بین پزشک و بیمار تاکید دارد. از این رو- این اثر بزرگ بعد از برگردان از عربی به لاتین به مدت چند قرن به طور گسترده نه تنها در ایران و کشورهای عربی بلکه در نواحی متعددی از اروپا کتاب درسی پزشکی بوده است.

این کتاب در طی قرون متمادی مورد استفاده طلاب علم طب بوده است. عموم مورخین و تذکره نویسان خاور درباره این کتاب معتقد بودند- که از کتب طبی درجه اول می باشد و مطالعه آن را برای پزشکان لازم بلکه واجب می دانستند. روش علمی مورد استفاده او در مورد پدیده های طبیعی در کتاب ملکی شباهت زیادی به روش امروزی مورد استفاده در تحقیقات پزشکی دارد.

لوسین لکر نویسنده معروف تاریخ طب-چاپ پاریس ۱۸۷۶ میلادی- تعدادی از کتب طبی قدیمی را مورد مطالعه قرار داده و معتقد است: -مولف کتاب ملکی با جرات توانسته آنچه را که یونانی ها نتوانسته اند کشف کنند- به دست آورد و دنباله کار آنان را تعقیب و در کتاب خود جمیع معلومات طبی را جمع اوری کند. وی می گوید: کتاب -ملکی- با -حاوی- رازی قابل مقایسه نیست چرا که حاوی رازی ملخصی از جمیع معلومات قدیم و جدید مربوط به علم طب تا آن زمان را شامل می باشد- در صورتی که طب در کتاب ملکی به طور خاص و جامع بیان شده است- به این معنی که تمام قسمت های این کتاب منظم و جمیع معلومات و گفته هایی را که سایرین اقتباس کرده به طور کامل انتقاد کرده است.-

مجوسی اهوازیمجوسی اهوازی

اکتشافات علی اهوازی

علی اهوازی در کتاب -الملکی- بیماری های آبله- سرخک- جذام- شپش بدن- کچلی- فیدازین- اگزما- درماتیت- سبورییک را شرح داده و مـی توان او را پدر-درماتولوژی- در شرق به حساب آورد. وی در علاج سرطان در این کتاب می گوید: سرطان ورمی است سخت و صلب که آدمی بدان مبتلا میگردد.- سپس علل و اسباب و نشانه ها و علاج آن را بیان میدارد.

او نخستین پزشکی است که وجود یک شبکه مویرگی را میان رگ های جهنده و غیرجهنده- یعنی میان سرخرگ ها و سیاه رگ ها- بیان کرده است. اهوازی در مطالعات خود به عمل انقباض و انبساط قلب توجه کرده و قبل از ویلیام هاروی- دانشمند انگلیسی که او را کاشف دستگاه گردش خون میدانند- به اهمیت گردش خون در مویرگها واقف بوده است.

ترجمه کتاب -الملکی-

اصل کتاب -الملکی- به زبان عربی و دارای ۵۰۰ هزار کلمه بوده و دوبار به لاتین ترجمه شد. اولین ترجمه در قرن یازدهم-سال ۱۰۸۷ میلادی- توسط -کنستانتین افریقی- انجام شد که او بدون ذکر نام اهوازی- کتاب را با نام -پانتگنی- به اسم خود نوشت- به همین دلیل بسیاری از عقاید اهوازی به نام اروپاییان ثبت شد. -کنستانتین افریقی- در ترجمه این کتاب همه نشانه هایی را که ممکن است نویسنده اصلی را بشناساند- از میان برد. در قرن دوازدهم-سال ۱۱۲۷ میلادی- -الیاس استفان انطاکی- دوباره این کتاب را از عربی به لاتین با ذکر نام مولف علی اهوازی ترجمه کرد.

درگذشت مجوسی اهوازی

از تاریخ درگذشت مجوسی اطلاعات دقیقی در دست نیست فقط همین قدر می دانیم که او تا سال ۳۸۳ هجری قمری زنده بوده و برخی می گویند به سال ۳۸۴ هجری قمری مطابق با سال ۹۹۴ میلادی دیده از جهان فرو بست و معلوم نیست در بغداد یا شیراز فوت کرده و در کدام یک از این دو شهر به خاک سپرده شده است.

منبع :

طب سنتی

شبستان

ویکی پدیا

انجمن اجتماع اندیشه - تمامی انجمن‌ها ]...

ما را در سایت انجمن اجتماع اندیشه - تمامی انجمن‌ها ] دنبال می‌کنید

برچسب: مجوسی,اهوازی, نویسنده: بازدید: 140 تاريخ: يکشنبه 5 شهريور 1396 ساعت: 19:54

صفحه بندی