نیکیتا خروشچف – Nikita Khrushchev

نیکیتا خروشچف

نیکیتا خروشچف رهبر شوروی بعد از استالین- و دبیر اول کمیته مرکزی حزب کمونیست در اتحاد جماهیر شوروی از ۱۹۵۳ تا و در عین حال از ۱۹۵۸ تا ۱۹۶۴ نخستوزیر اتحاد جماهیر شوروی بود- او پس از رسیدن به رهبری حزب کمونیست در کنگره این حزب سخنرانی کرد و جنایات دوران استالین را محکوم کرد

زندگی نیکیتا خروشچف

نیکیتا سرگیی یوویچ خروشچف- رهبر پیشین اتحاد جماهیر شوروی سابق و پدر اصلاحات سیاسی و اقتصادی این کشور- در نیکیتا خروشچف17 آوریل 1894م در اوکراین به دنیا آمد.

وی پس از طی تحصیلات خود- در جریان انقلاب اکتبر 1917م در کنار لنین و یارانش قرار گرفت و از 1929م دبیر حزب کمونیست در مسکو شد. خروشچف در سالیان بعد- مدارج ترقی در حزب کمونیست را پیمود و پس از مرگ استالین- در سال 1953م به مقام دبیر اولی حزب کمونیست شوروی سابق و در واقع رهبری این کشور نایل آمد- مقامی که استالین- 30 سال در اختیار داشت.

شهرت خروشچف در تاریخ شوروی- بیشتر به سبب افشاگری مهمی بود که پس از مرگ استالین علیه او در این کشور کرد و پرده از جنایات بی رحمانه اش برداشت.

خروشچف در کنگره بیستم حزب کمونیست به تشریح جزییات وحشتناک شکنجه و قتل عام مردم بی گناه در دوران استالین پرداخت و قساوت هایى را که استالین سال ها در انکار آن کوشیده بود مطرح کرد. او در ادامه سیاست استالین زدایى- بسیاری از اردوگاه های کار اجباری را تعطیل کرد و صدها هزار زندانی دوران استالین را گروه گروه آزاد ساخت.

او بودجه نظامی را کاهش داد و به تامین رفاه و آسایش سیاسی و اجتماعی مردم پرداخت. هم چنین به مطبوعات نیز آزادی نسبی اعطا کرد و به آنان اجازه داد تا از دولت انتقاد کنند. در ادامه سیاست استالین زدایى- خروشچف بیش از نیمی از دبیران اول حزب کمونیست شوروی را از کار برکنار کرد.

نیکیتا خروشچف به سبب تغییرات سیاسی و بعضا اقتصادی که در شوروی به وجود آورد به پدر اصلاحات سیاسی و اقتصادی معروف شد. او با طرح دکترین هم زیستی مسالمت آمیز با غرب- جنگ سرد را تخفیف داد ولی مخالفت چین را برانگیخت که به ویژه با ممانعت صدور تکنولوژی هسته ای شوروی به چین- دامنه آن بالا گرفت.

ادامه اختلافات نیکیتا خروشچف با حاکمیت چین- ضربه بزرگی بر اقتدار وی وارد آورد. هم چنین سازش خروشچف با امریکا بر سر بحران موشکی کوبا و نیز شکست برنامه های توسعه کشاورزی او- موقعیت وی را بیش از پیش تضعیف کرد.

با تضعیف موقعیت داخلی و بین المللی خروشچف و تشدید حملات چینی ها به رهبر شوروی که دیگر علنا او را به تجدیدنظرطلبی و خیانت به آرمان کمونیسم متهم می ساختند- از اواسط سال 1964م- توطیه ای علیه خروشچف در کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی شکل گرفت و هنگامی که خروشچف در اکتبر 1964م برای استراحت به سواحل کریمه رفته بود در 15 اکتبر 1964م در جریان جلسه حزب کمونیسم شوروی از همه مشاغل حزبی و دولتی اش بر کنار شد و پس از وی لیونید برژنف که تمام نفوذ و قدرت خود را مرهون حمایت های ویژه خروشچف بود- به دبیر کلی حزب کمونیست شوروی و رهبری این کشور منصوب گردید.

نیکیتا خروشچف

سیاست خارجی
بحران موشکی کوبا

پس از این که اتحاد شوروی موشکهایی را در کوبا مستقر کرد. رییس جمهور وقت آمریکا جان کندی دستور داد راه را بر تمام کشتیهایی که از بلوک شوروی راهی کوبا بود ببندند و گفت: -هر حملهای از جانب کوبا به هر کشور نیمکره غربی حمله مستقیم شوروی به آمریکا تلقی خواهد شد.- بعد از آن خروشچف پیشنهاد سازش داد و از آمریکا خواست موشکهای مستقر در ترکیه را برچیند و در عوض شوروی موشکهای کوبا را برچیند. کندی این را به عنوان یک شرط نپذیرفت ولی خروشچف تسلیم شد و دستور داد موشکهای کوبا را برچینند. البته کندی پس از مدتی به بهانه فاسد شدن دستور داد موشکهای ترکیه را برچینند.

رابطه با جمال عبدالناصر

پس از حمله مشترک سال ۱۹۵۶ انگلستان و فرانسه و اسراییل به مصر در دوره جمال عبدالناصر بر سر ملی اعلام کردن آبراهه سویز- خروشچف طی یادداشتی کشورهای انگلیس و فرانسه را تهدید به حمله موشکی کرد. همکاری دولت آیزنهاور- رییس جمهور وقت ایالات متحده- و شوروی در این بحران باعث پایان حمله نظامی این سه کشور به مصر شد. این رویداد همراه با سیاست گردش به چپ ناصر موجب نزدیکی بیش از پیش مصر و شوروی و آغاز همکاری گسترده نظامی و اقتصادی شوروی و مصر شد که نمونه آن قرارداد احداث سد اسوان بر روی رودخانه نیل به دست کارشناسان اتحاد شوروی و افتتاح مشترک آن سد با همراهی ناصر و هییت اعزامی دولت اتحاد شوروی به سرپرستی خروشچف است.
از دیگر پیشامدهای مهم سیاست برون مرزی شوروی در دوره خروشچف میتوان به کشمکش شدید با غرب بر سر مسیله آلمان و احداث دیوار برلین در سال ۱۹۶۱ به دستور خروشچف- و همچنین سقوط هواپیمای جاسوسی آمریکا در سیبری در سال ۱۹۶۰ و دستگیری خلبان این هواپیما که با امتناع آیزنهاور از خواسته دولت اتحاد شوروی مبنی از پوزش خواهی رسمی باعث تنش در روابط این کشور با آمریکا شد- سرکوب قیام مردم مجارستان در سال ۱۹۵۶ تلاش برای بهبود روابط با یوگسلاوی زیر رهبری تیتو که تا حد امکان از دخالت استالین در امور این کشور جلوگیری میکرد- اشاره نمود.

امور داخلی شوروی

سخن رانی در بیستمین کنگره حزب کمونیست اتحاد شوروی

در این کنگره نیکیتا خروشچف در جریان یکی از سخنرانیها به طرز بیسابقهای به محکومیت برخی جنایات دوره استالین از جمله محاکمه و تیرباران و تبعید شمار زیادی از بزرگان حزب کمونیست و انقلاب سوسیالیستی اکتبر و نزدیکان لنین همانند زینوویف- ریکوف- کامنف- بوخارین و… پرداخت و از آنان اعاده حیثیت کرد. وی همچنین از اصطلاح -دشمن حزب و خلق- در دوره استالین انتقاد کرد و اظهار داشت که این اصطلاح به کسانی اطلاق میشد که شخص ژوزف استالین آنان را دشمن خود میدانست و با این برچسب شمار زیادی از خادمان حزب و انقلاب از میان برداشته شدند. در این سخنرانی خروشچف به وصیت نامه لنین اشاره کرد که مدت سی سال توسط استالین پنهان نگهداشته شده بود. در این وصیت نامه لنین به اعضای کمیته مرکزی حزب توصیه اکید کرده بود از آنجایی که استالین فردی تندمزاج و خشن است بهتر است وی را از سمت دبیر اولی حزب برکنار و شخص دیگری را به این سمت منصوب کنند. وی همچنین به نامهای اشاره کرد که در آن لنین به رفتار بد و توهین آمیز استالین نسبت به همسرش به شدت اعتراض نمودهاست و از وی خواست که یا به خاطر این رفتار بد از همسر وی پوزش بخواهد یا رابطهاش را با وی قطع خواهد کرد.

عنوان این سخنرانی کیش فردپرستی و نتایج آن بود که در آن خروشچف به نتایج زیان بار فرد پرستی و مغایرت آن با تعالیم مارکسیسم اشاره کرد و آن را مغایر با آموزههای لنین دانست.
در این کنگره خروشچف تنها به بخشی از جنایات استالین اشاره کرد و بخش زیادی از آن را فروگذاشت. دلیل اصلی آن همکاری نزدیک وی با استالین به ویژه در سالهای آخر حکومت استالین و در نتیجه متهم شدن خود نیکیتا خروشچف در بخشی از این جنایات است.

در دوره نیکیتا خروشچف بیشتر به صنایع سنگین توجه میشد تا تولید کالاهای مصرفی و یکی از نتایج آن پیشرفت چشمگیر شوروی در عرصه هوافضا شد که نمونههای آن پرتاب ماهواره اسپوتنیک به فضا در سال ۱۹۵۷ و پرتاب نخستین فضاپیمای برنده انسان به مدار زمین در ماه آوریل ۱۹۶۱ است.
در عرصه کشاورزی سیاست زمینهای بکر در شوروی به اجرا درآمد که پس از چند سال با شکست رو به رو شد. در این سیاست که بخش بزرگی از آن در قزاقستان به اجرا میآمد شمار زیادی از خانوادههای روستایی از بخش اروپای شوروی به قزاقستان مهاجرت کرده و روستاهای مصنوعی به وجود میآوردند و زمینهای بزرگ و بدون استفاده را با کمک امکانات دولتآباد کرده و در آن به کشاورزی میپرداختند.

نیکیتا خروشچف

برکناری

تا سال ۱۹۶۲- موقعیت نیکیتا خروشچف به عنوان رهبر حزب مستحکم بود- اما با ازدیاد سن- قابلیت کار او افت کرد و غیرقابل پیشبینی شد و اعتماد زیردستانش به او کاهش یافت. مشکلات فزاینده اقتصادی شوروی- فشار بر خروشچف را افزایش داد. برژنف- در ظاهر به خروشچف وفادار ماند اما در ۱۹۶۳ در یک طرح ناموفق برای برکناری خروشچف شرکت کرد. در ۱۹۶۳- برژنف به سمت دبیر دوم کمیته مرکزی حزب کمونیست دست یافت. در این سمت او در حقیقت قایم مقام رهبر حزب بهشمار میرفت. خروشچف پس از بازگشت از اسکاندیناوی و چکسلواکی- در اکتبر ۱۹۶۴- برای گذراندن تعطیلات به پیتسوندا در نزدیکی دریای سیاه رفت. رییس کا گ ب از افراد کلیدی شرکت کننده در توطیه بود- زیرا وظیفه او بود که در صورت هرگونه اقدامی علیه رهبری خروشچف موضوع را به او اطلاع بدهد. در ۱۲ اکتبر- میخاییل سوسلف -Mikhail Suslov– به خروشچف تلفن کرد و خواست که او به مسکو بازگردد تا وضعیت کشاورزی در شوروی را بررسی کنند. خروشچف که قصد واقعی کودتاگران را دریافته بود تصمیم گرفت مقاومت نکند. در جلسهای که تشکیل شد- برژنف و نیکلای پادگورنی- خروشچف را به شکستهای اقتصادی و رفتار خودسرانه و متظاهرانه متهم کردند- تحت تاثیر متحدان برژنف- پولیت بورو به برکناری نیکیتا خروشچف رای داد. برخی از اعضای کمیته مرکزی حزب خواستار مجازات خروشچف بودند اما برژنف با آن مخالفت کرد. برژنف به عنوان دبیر اول حزب- آلکسی کاسیگین به عنوان رییس دولت -head of govement- و آناستاس میکویان به عنوان رییس کشور -head of state- انتخاب شدند. ازآن به بعد نیکیتا خروشچف در ویلایی در حومه مسکو زیر نظر بود که در این مدت خاطرات خود را- که در غرب منتشر شد- نوشت.

مرگ نیکیتا خروشچف

نیکیتا خروشچف در ۱۱ سپتامبر ۱۹۷۱ در سن ۷۷ سالگی درگذشت و جنازه وی تحت مراقبت شدید دفن شد و حتی خانوادهاش اجازه شرکت در مراسم را پیدا نکردند.

منبع :

دلگرم

همشهری آنلاین

ویکی پدیا

انجمن اجتماع اندیشه - تمامی انجمن‌ها ]...