محسن هشترودی – Mohsen Hashtroodi

محسن هشترودی

محسن هشترودی اندیشمند- شاعر و ریاضیدان ایرانی بود- تخصص هشترودی در زمینه هندسه دیفرانسیل بود- مهمترین اثر علمی نگاشته شده توسط محسن هشترودی- پایاننامه دکترای او در زمینه هندسه دیفرانسیل است- وی به عنوان یک متفکر منتقد پیشرو و ریاضیدان نامدار ایرانی- دارای اهمیت نمادین و شخصیتی اثرگذار در جامعه علمی معاصر ایران بوده است

زندگی محسن هشترودی

محسن هشترودی فرزند شیخ اسماعیل مجتهد از مشاوران شیخ محمد خیابانی که یکی از فعالان نهضت مشروطه بود در ۲۲ دی ۱۲۸۶ در شهر تبریز در خانوادهای فرهیخته چشم به جهان گشود.
محسن هشترودی تحصیلات دبستانی خود را در مدرسههای سیروس و اقدسیه در شهر تبریز به پایان برد و سپس برای ادامه تحصیل در دارالفنون به تهران آمد. چند سالی در تهران به تحصیل پزشکی گذراند- تا در سال ۱۳۰۴ به عنوان دانشجوی بورسیه دولتی برای تحصیل در رشته ریاضیات به کشور فرانسه اعزام شد.
محسن هشترودی در سال ۱۳۱۴ با درجه کارشناسی در رشته ریاضیات از دانشگاه سوربون فارغالتحصیل شد. سپس با سرپرستی الی کارتان در همان دانشگاه به پژوهش در زمینه هندسه دیفرانسیل پرداخت و مدرک دکترای خود را در رشته ریاضیات در سال ۱۳۱۶ دریافت کرد. پس از بازگشت به ایران به عنوان استادیار در دانشکده علوم دانشسرای عالی به کار مشغول شد. در سال ۱۳۲۰ کرسی استادی دانشسرای عالی را دریافت کرد. در سال ۱۳۳۰ به مقام ریاست دانشگاه تبریز رسید- و در سال ۱۳۳۶ به عنوان رییس دانشکده علوم دانشگاه تهران انتخاب شد. در سال ۱۳۲۳ با -رباب مدیری- ازدواج کرد که حاصل این ازدواج دو دختر و یک پسر به نامهای فرانک- فریبا و رامین بود.

هشترودی در طول زندگی حرفهای خود ارتباطش را با مجامع علمی بینالمللی حفظ کرد: وی در سال ۱۳۲۹ به عنوان نماینده دانشگاه تهران در کنگره بینالمللی ریاضیدانان هاروارد شرکت کرد- در موسسه مطالعات پیشرفته دانشگاه پرینستون و به درخواست ریاست موسسه اوپنهایمر به عضویت پذیرفته شد- و یک ترم پاییزی را نیز به تدریس در دانشگاه هاروارد پرداخت.

قامتی متناسب و قیافه ای گیرا داشت و با کردار پر وقار و گفتار گرم خود – حاضران را مجذوب می کرد . بردبار – بلند نظر – فروتن و مودب بود- اما بی ادبی دیگران را نمی توانست تحمل کند . به شدت احساساتی بود و عکس العملش خیلی زود با جاری شدن قطرات اشک و یا بد و بیراه گفتن به زمین و زمان بروز می کرد . از چاپلوسی به شدت آشفته می شد . دشمن ریا و ریاکاری بود . در روبه رو شدن و ایستادن در برابر بالادستی ها مناعت خود را حفظ می کرد و از بیان باورهایش پروایی نداشت و در برابر زیردستان- افتادگی و عطوفت داشت – هیچ گاه به غیبت کردن از افراد نمی پرداخت . به شدت جوان گرا بود و مهم اینکه بر حقیقت جوان گرایی و ناگزیر بودن آن هشیار بود . معلمی بود که در آموختن به کوچک و بزرگ و عامی و دانا فرقی قایل نبود و به همه در هر سطح علمی که بودند – مطالب تازه را مشفقانه می آموخت .
جدای از پژوهش علمی- به عنوان یک متفکر منتقد و ریاضیدان نامدار ایرانی- دارای اهمیت نمادین و شخصیتی اثرگذار در جامعه علمی معاصر ایران بوده است.

وارستگی

پرفسور هشترودی همچون پدرش انسانی وارسته بود- وارسته و آزاد از بسیاری قید و بندهای دست و پا گیر – قید و بندهایی که درصد بسیار زیادی از توان افراد را به خود اختصاص میدهد و همین امر یکی از رموز موفقیت او بود. بیشتر پول و وقتش را صرف مطالعه میکرد و مطالعه اش هیچگاه به یک زمینه خاص محدود نمیشد.
روش خاص پرفسور هشترودی در هنگام کار بر روی یک موضوع توجه عمیق و تمرکز کامل بر روی آن بود. وقتی به یک موضوع خاص می پرداخت تمام ذهن و حواسش را برروی آن متمرکز می کرد- به گونه ای که در هنگام کار وقتی او را صدا میزدند متوجه نمیشد و بعد از چند بار صدا زدن برای چند لحظهای به طرف صدا خیره میشد. درست شبیه فردی که از خوابی عمیق برخاسته باشد. از دیگر ویژگیهای او در هنگام کار دست کشیدن از بقیه کارها و اختصاص دادن تمام توان خود به یک کار واحد بود. نقل است از همسر وی که وقتی کاری را شروع میکرد تا به نتیجه دلخواه دست نیافته بود از خواب و خوراک خبری نبود و گاهی اوقات حتی چند وعده پشت سر هم غذا نمیخورد. از دیگر ویژگیهای برجسته وی نگاه تیزبینش بوده است- نگاه وی چنان تیز و متمرکز بود که همگان را به حیرت وا میداشت.

حافظه قوی

از دیگر صفات و ویژگیهای پرفسور حافظه بسیار قوی او بود- هیچگاه از حافظهاش برای مسایل پیش پا افتاده استفاده نمیکرد- تنها موضوعاتی را به خاطر میسپرد که ارزش به خاطر سپردن را داشته باشند.

نظم

نظم ویژگی دیگری است که نزد وی جایگاه خاص خودش را داشت- به ویژه نظم برای حضور در کلاسهای درس. از آنجایی که به تدریس عشق میرزید- نظم وی برای حضور در کلاسها چنان بود که هیچگاه دیده نشد که دیر به کلاس درس برود و در این امر بی نظمی کند- اما در پایان دادن به کلاس درس قایل به نظم نبود. کلاسهایش گاهی اوقات سه تا چهار ساعت بیش از زمان قانونی طول میکشید. وی در ارج گذاشتن به دبیران و آموزگاران نیز چنان بود که این موضوع را میتوان جزو ویژگیهای او دانست و در همین راستا توجه او به انسان و همه مردم مثال زدنی است.

محسن هشترودی

التصاق هشترودی

تخصصش در زمینه هندسه دیفرانسیل بود. مهمترین اثر علمی نگاشته شده توسط محسن هشترودی- پایاننامه دکترای او در زمینه هندسه دیفرانسیل است- که در آن یکی از مدلهای ریاضی استادش -الی کارتان- را تعمیم داد که امروزه به نام -التصاق هشترودی- -Hachtroudi Connection- شناخته میشود. با گذشت بیش از 70 سال از نگارش تز دکترای پرفسور محسن هشترودی- کارهای این استاد گرانقدر ایرانی همچنان مورد توجه ریاضیدانان دنیا- از جمله فرانسه می باشد. امروزه -انحناء هشترودی- مفهومی کاملا شناخته شده در هندسه است.

فعالیتهایش در ایران

پس از بازگشت به ایران به عنوان استادیار در دانشکده علوم دانشسرای عالی به کار مشغول شد. در سال ۱۳۲۰ کرسی استادی دانشسرای عالی را دریافت کرد. در سال ۱۳۲۱- کرسی مکانیک تحلیلی گروه آموزشی ریاضی دانشگاه تهران به وی اعطا شد. در همان سال- به مقام ریاست فرهنگ تهران- اداره تعلیمات متوسطه و نیز دریافت امتیاز مجله هفتگی -نامه کانون ایران- از شورای عالی فرهنگ نایل شد. در سال ۱۳۲۲- در اعتصاب استادان و دانشجویان دانشگاه تهران برای استقلال دانشگاه از وزارت معارف- فعالانه شرکت کرد.در سال ۱۳۳۰ به مقام ریاست دانشگاه تبریز رسید و در سال ۱۳۳۶ به عنوان رییس دانشکده علوم دانشگاه تهران انتخاب شد. در سال 1335 به ایراد سخنرانی در کنگره طوسی در دانشگاه تهران پرداخت.

در سال ۱۳۳۶- در کنگره بین المللی ریاضیدانان زبان لاتین در شهر نیس فرانسه شرکت کرد و از طرف شورای استادان دانشکده به ریاست دانشکده علوم دانشگاه برای یک دوره ۳ساله انتخاب شد. استاد متعاقبا پیشنهاد کار در موسسه تحقیقاتی -کلژ دوفرانس- را رد کرد.
در همین سال به تقاضای بدیع الزمان فروزانفر- نایب رییس انجمن ایرانی فلسفه و علوم انسانی دانشکده معقول و منقول- سخنرانی ای را در باب -تجسم و تصویر- ایراد کرد. وی هدایت سازمان صنفی دانشجویان را به مدت ۳ سال عهده دار شد و تاسیس کانون فارغ التحصیلان دانشکده علوم را مطرح کرد.
در مقالاتی که از سال 1306 تا 1317 -یعنی در سنین بین 20 و 30 عمر خود- در مجلات آن زمان نوشت- جهتگیری نگرش شهودی خود را در پردازش مسایل عینی با کلیتهای فلسفی بیان نمود.

حضور در کنگره بین المللی ریاضیدانان در ادینبو

در سال ۱۳۳۷ در کنگره بین المللی ریاضیدانان در ادینبو شرکت کرد و با بزرگانی چون برتراند راسل به مصاحبت و گفت وگو پرداخت. در سال ۱۳۳۸ به پیشنهاد ریاست انجمن اتحادیه بین المللی فضا به عضویت در این انجمن درآمد. در همان سال دوره فوق لیسانس ریاضی را در ایران راه اندازی کرد.
پرفسور هشترودی در طول زندگی حرفهای خود ارتباطش را با مجامع علمی بینالمللی حفظ کرد: در سال ۱۳۲۹ به عنوان نماینده دانشگاه تهران در کنگره بینالمللی ریاضیدانان هاروارد شرکت کرد- در موسسه مطالعات پیشرفته دانشگاه پرینستون و به درخواست ریاست موسسه پرفسور اوپنهایمر به عضویت پذیرفته شد- و یک ترم پاییزی را نیز به تدریس در دانشگاه هاروارد پرداخت.

نشریه کتاب هفته

در سال ۱۳۴۰ با همکاری منوچهر آتشی و احمد شاملو به مدت یک سال ریاست هیات تحریریه نشریه فرهنگی- علمی- هنری -کتاب هفته- کیهان را به عهده گرفت.
در سال ۱۳۴۳ در کنگره بین المللی ژیومتری و ژیودزی در صوفیه شرکت کرد. در همین سال هیاهویی برای نامزدی وی برای دریافت جایزه نوبل در زمینه مکانیک سماوی به وجود آمد. در سال ۱۳۴۷- طی نامه ای خطاب به مدیر مجله یکان- پیشنهاد داد که انجمن ریاضی و انجمن معلمان ریاضی- به مفهوم عام تشکیل شود. استاد در سال ۱۳۴۸ بنا به تقاضای خودش بعد از ۳۱ سال خدمت در کسوت استادی تمام وقت دانشکده علوم- بازنشسته شد.در همین سال پیشنهاد ریاست کانون فضایی ایران را قبول کرد.

حضور در کنفرانسهای ریاضی کشور

در سال های ۱۳۴۹ – ۱۳۵۰ و ۱۳۵۱ در کنفرانس های اول- دوم و سوم ریاضی کشور شرکت کرد. در سال ۱۳۵۱ در کنگره تحقیقات ایرانی در دانشگاه تهران به ایراد سخنرانی پرداخت.

محسن هشترودی

مسیولیت و مقام ها

– تدریس در دانشگاهها
– ریاست دانشگاه تبریز
– ریاست دانشکده علوم دانشگاه تهران
– ریاست فرهنگ تهران- اداره تعلیمات متوسطه
– عضو انجمن اتحادیه بین المللی فضا
– راه اندازی دوره فوق لیسانس ریاضی
– ریاست هیات تحریریه نشریه فرهنگی- علمی- هنری -کتاب هفته- کیهان
– ریاست کانون فضایی ایران
– ریاست هیات امنا و شورای نویسندگان مجله فضا
– عضویت در هیات امنا مدرسه عالی علوم اداری و بازرگانی قزوین وابسته به وزارت علوم و آموزش عالی

افتخارات

در شهریور سال ۱۳۴۹ موفق به دریافت لوح استاد ممتازی دانشگاه تهران شد.

آثار محسن هشترودی

کتابهای محسن هشترودی

– جهان اندیشه و هنر
– دانش و هنر
– نظریه اعداد
– سایه ها -مجموعه شعر-
– سیر اندیشه بشر
– از مکانیک کلاسیک تا مکانیک کوانتیک

مقالهها

– واقعیت فیزیکی جهان از نظر نسبیت انیشتین
– خیام یا شاعر ریاضیدان

مرگ

در ۱۳ شهریور سال ۱۳۵۵ بر اثر سکته قلبی در تهران درگذشت و جنازه اش در ۱۷ شهریور ماه از مسجد دانشگاه تهران تا بهشت زهرا تشییع شد.

منبع :

دانشنامه رشد

حیات نامه

ویکی پدیا

انجمن اجتماع اندیشه - تمامی انجمن‌ها ]...