محمود دولتآبادی – Mahmoud Dowlatabadi

محمود دولتآبادی

محمود دولتآبادی – نویسنده- نمایشنامه نویس و فیلمنامهنویس اهل ایران است- رمان بلند -ده جلدی- کلیدر مشهورترین و با ارزشترین اثر دولتآبادی میباشد- کلیدر- دولتآبادی را به کسب جایزه نوبل ادبیات بسیار نزدیک کرد

زندگی محمود دولتآبادی

محمود دولتآبادی – فرزند عبدالرسول و فاطمه – در تاریخ 10 مرداد سال 1319 در دولت آباد سبزوار چشم به جهان گشود .او نخستین پسر فاطمه و چهارمین فرزند یک خانواده تهى دست است – البته فرزندان این خانواده – متعلق به 2 همسر پدرش بودند .

دوران کودکی دولت آبادی مصادف است با زمان جنگ جهانی دوم که فقر و ناخوشی و به دنبال آن – اقتدار روس ها بر ایران را به همراه داشت . در فقر آن سالها محمود از مدرسه رفتن بازماند و به کار پرداخت- از کار روى زمین و چوپانى گرفته تا پادویى کفاشى- صاف کردن میخهاى کج و بعد وردستى پدر و برادرها در کارگاه تخت گیوهکشى. مدتى هم شاگرد دوچرخه سازى شد. بعد در یک کارخانه پنبه پاککنى کار کرد تا به کار در سلمانى رسید که تا سالیان دراز- در مواقع اضطرار ممر معاشش شد.

محمود – در اوان نوجوانی بیمار شد و برای معالجه به مشهد رفت و پس از آن به همراه پدر و مادرش عازم عتبات عالیات گردید. او پس از بازگشت- به صورت موقت در تهران اقامت گزید و مدت یکسال در تهران ماند و در طی ایام اقامت در تهران فعالیتهای گوناگون-از جمله کار در چاپخانه و حروفچینی را تجربه کرد. یک سال بعد دوباره به سبزوار بازگشت و در سال ۱۳۳۷ با هدف استخدام درارتش و ورود به آموزشگاه گروهبانی عازم مشهد شد. خودش اظهارمیکند که در این سفر با پدیدهای به نام-تیاتر-آشنا گردیده و مدتی بعد به مطالعه آثار چخوف و هدایت روی آورد.

وی از اوان نوجوانی کار کرده است- ناملایمات و دشواری های بسیاری را گذرانده- اما گویی ادبیات معجون مشکلاتش بوده است- چرا که در اوج تالمات روحی -مرگ پدر و برادر- در اوج نداشتن و فقر- حتی در دو سالی که زندانی بود- به گفته خودش: -به نوشتن و ادبیات می اندیشید-.

محمود دولتآبادی

بازیگری محمود دولتآبادی

در سال ۱۳۳۹ به شوق نام نویسى در کلاس تیاتر آناهیتا دوباره به تهران آمد و در تکاپو برای یافتن شغل تازه- گذارش به -تیاتر پارس- در خیابان لالهزار افتاد . و به عنوان عامل پشت صحنه تیاتر استخدام شد.این شغل مسیر زندگی او را تغییر داد و او بهتدریج به سایر حرفههای تیاتر علاقمند شد و علاوه بر آنکه به عنوان کنترلچی فعالیت میکرد- سمتهایی چون اعلام برنامه- دکلماتوری و سوفلوری را هم به عهده گرفت.

به خاطر گذشتن از موعد نام نویسى کلاس- ناگزیر به تیاتر پارس در لاله زار مىرود و اعلام کننده برنامهها مىشود . وی میگوید که در همین زمان نخستین جوانههای نویسندگی بر شاخسار جانش شکوفه زده و نمایشنامه-تنگنا-را در همین ایام نوشته است.

در سال های دهه 40 – محمود دولت آبادی با تیاتر آشنا می شود و به مدت 1 سال – در این رشته تحصیل می کند و رتبه اول را در آن کسب می کند .پس از پایان تحصیلات 1 ساله اش در این رشته در چندین تیاتر و فیلم ایفای نقش می کند . از سال ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۳ تاتر و داستاننویسی- دوشادوش هم- ذهن دولتآبادی را تسخیر کرده بود. اما تیاتر براى دولتآبادى در سال ۱۳۵۳ به پایان مىرسد.

سوابق بازیگری محمود دولت آبادی عبارتند از:

– شب های سفید – داستایوسکی

– قرعه برای مرگ – واهه کاچا

– اینس مندو – تانیا

– نگاهی از پل – آرتور میلر

-شهر طلایی- نوشته عباس جوانمرد

-قصه طلسم و حریر و ماهیگیر- نوشته علی حاتمی

-ضیافت و عروسک ها- نوشته بهرام بیضایی

سه نمایشنامه پیوسته -مرگ در پاییز- نوشته اکبر رادی

-تامارزوها- نوشته نصرت نویدی

-راشومون- که کارگردانی آن را بعدها خود به عهده گرفت.

-حادثه درویشی- نوشته آرتور میلر با کارگردانی ناصر رحمانی نژاد

-چهرههای سیمون ماشار- اثر برشت با کارگردانی مشترک محسن یلفانی و سعید سلطان پور.

-در اعماق- اثر ماکسیم به کارگردانی مهین اسکویی-

نقش کوتاهی در فیلم – گاو – داریوش مهرجویی

محمود دولتآبادی

سیاست و محمود دولتآبادی

محمود دولت آبادی گرایش های سیاسی هم در جامعه دارد و به نظر می رسد بیشتر نگاهی اصلاح طلبانه دارد .

شروع نویسندگی محمود دولتآبادی

سال ۱۳۴۵ با احمد شاملو آشنا شد. در کنار بازیگری- کار نویسندگی را نیز آغاز کرد و نخستین آثارش را در مجله آناهیتا-که با همت مصطفی اسکویی به عنوان نشریه ارگان و ناشر آثار و افکار گروه-آناهیتا-انتشار مییافت چاپ کرد.

در سال ۱۳۴۶ با غلامحسین ساعدی آشنا شد. ساعدی در این ایام بهترین رابطه را با اداره تیاتر وزارت فرهنگ و هنر داشت و کلیه نمایشنامههایش توسط این وزارتخانه خریداری و به وسیله گروههای مختلف اداره تیاتر اجرا میشد. او از طریق رابطه با ساعدی به عنوان بازیگر در خدمت تشکیلات اداره تیاتر وزارت فرهنگ و هنر در آمد.

خانه محمود دولتآبادی

خانه محمود دولت آبادی مربوط به دوره پهلوی است و در شهرستان سبزوار- روستای دولت آباد واقع شده و این اثر در تاریخ ۷ مرداد ۱۳۸۲ با شماره ثبت ۹۳۲۰ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است

تمبر یادبود

از تمبر یادبود محمود دولتآبادی همزمان با هفتاد و چهارمین سالگرد تولدش با عنوان -آقای رمان ایران- در زادگاهش سبزوار- رونمایی شد. در این مراسم ضمن چند سخنرانی- برنامه هنری کلیدرخوانی توسط سه نفر از هنرمندان سبزوار برگزار شد.

زندگی مشترک محمود دولتآبادی

محمود دولتآبادی و همسرش – مهرآذر ماهر – صاحب 3 فرزند به نام های سیاوش- فرهاد و سارا هستند .

ویژگی آثار محمود دولتآبادی

ویژگی آثار محمود دولتآبادی عبارتند از:

1- انعکاس زندگی مردم روستا و توجه به ادبیات اقلیمی و انعکاس مشکلات اجتماعی و اقتصادی روستاییان.

2- توجه به روان شناسی شخصیت های داستان.

3- تصویر سازی در قالب کلمات و توجه به نثر ادبی داستان.

4- پیروی از ریالیست های قرن نوزده اروپا در استفاده از شیوه ی شخصیت پردازی دانای کل. نویسنده از درون و برون آدم های داستانش آگاهی کامل دارد و هنگام ورود به داستان از درون و بیرون آنها را وصف می کند.

5- استفاده از جلوه های طبیعت برای توصیف دنیای درونی قهرمانان.

6- مقابله و مبارزه فرد با جامعه -مسیر اصلی اغلب داستان های دولت آبادی را این مورد تشکیل می دهد-

7- آغاز شدن داستان ها با یک بحران.

8- تشکیل داستان ها از ریالیست بدون اندیشه های پیچیده که اغلب ساده و قابل فهم اند.

9- عشق به پدر یا خاطره پدری و ارادت به صادق هدایت از ویژگی آثار اوست .

10- مشخصه دیگر آثاراو ندای امیدواری در عین کلافگی است و نگاه تلخ او به زندگی که این امیدواری از تربیت و آموزش روستایی او ناشی می شود- که قناعت و صبوری ویژگی آن است.

آثار محمود دولت آبادی

مجموعه داستان

لایههای بیابانی : بعد از ته شب – دولت آبادی به ترتیب داستان های بلند – ادبار – پای گلدسته امامزاده – هجرت سلیمان – سایه های خسته – و – بیابانی – را نوشت که همگی را در مجموعه – لایه های بیابانی – در سال 1347 منتشر نمود .
کارنامه سپنج -مجموعه داستان و نمایشنامه- در 3 جلد

محمود دولتآبادی

رمان

– سفر : رمان – سفر – اولین رمان محمود دولت آبادی است که در سال 1351 به چاپ رسید .
– آوسنه بابا سبحان -داستان بلند- : در سال 1346 به چاپ می رسد .
– گاوارهبان -۱۳۵۰- : رمانی کوتاه تر از باشیرو است.
– جای خالی سلوچ
– عقیل- عقیل – -۱۳۵۳-
– از خم چنبر – -۱۳۵۶-
– کلیدر : رمانی در ستایش کار و زندگی و طبیعت- که خود دولت آبادی بارها درباره آن گفته : – دیگر گمان نکنم که نیرو و قدرت و دل و دماغم اجازه بدهد که کاری کامل تر از کلیدر بکنم. – – کلیدر – یک رمان عظیم روستایی است در 10 جلد و بالغ بر 3 هزار صفحه که او بیش از 15 سال عمرش را صرف نگارش آن کرده است و حجیم ترین رمان فارسی به شمار می رود
– روزگار سپری شده مردم سالخورده : رمان سه جلدی است که در سال 1379 منتشر شد .
– اتوبوس
– سلوک
– آن مادیان سرخ یال
– طریق بسمل شدن
– زوال کلنل -نوشتهشده در سالهای ابتدایی دهه ۱۹۸۰ میلادی-

نمایشنامه

– تنگنا
– باشبیرو -۱۳۵۲-
– ققنوس

مجموعه مقاله

– ناگریزی و گزینش هنرمند
– موقعیت کلی هنر و ادبیات کنونی

سفرنامه

– دیدار بلوچ : سفرنامه کوتاهی است در سفری است که دولت آبادی به زاهدان و اطراف آن داشته .

سایر آثار

– هجرت سلیمان
– مرد : داستانی است در سال 51 نوشته شد ولی در سال 53 به دست مخاطبان رسید .
– آهوی بخت من گزل -داستان-
– روز و شب یوسف
– آن مادیان سرخ یال
– ته شب : در سال 1341 در مجله آناهیتا در تهران چاپ شد – اولین داستان جاپ شده محمود دولت آبادی است .
– رد- گفت و گزار سپنج
– نون نوشتن
– م و آن دیگران

ترجمه آثار محمود دولتآبادی

– گاوارهبان – در سال ۱۳۵۸ به زبان آلمانی – – هجرت سلیمان – به زبان سویدی در سال ۱۳۵۹و به زبان چینی در سال ۱۳۶۹- – مرد – به زبان فرانسه در سال ۱۳۶۳- – ادبار – به زبان انگلیسی در سال ۱۳۷۰- – جای خالی سلوچ – در سال ۱۳۷۳ به زبان فرانسه و در سال ۱۳۷۹ به زبان عربی ترجمه شد. هم چنین کلیدر در سالهای ۱۳۷۴ تا ۱۳۷۶ به آلمانی ترجمه شده است.

جوایز و افتخارات

– نشان شوالیه هنر و ادب فرانسه ۲۰۱۴
– برنده جایزه ادبی یان میخالسکی سوییس ۲۰۱۳
– ترجمه انگلیسی رمان کلنل- با ترجمه تام پتردیل- نامزد جایزه بهترین کتاب ترجمه در آمریکا ۲۰۱۳
– برنده جایزه ادبی هوشنگ گلشیری برای یک عمر فعالیت ۲۰۱۲
– نامزد دریافت جایزه من بوکر آسیا در جشنواره کتاب سنگاپور ۲۰۱۱
– نامزد دریافت جایزه ادبی آسیایی- برای رمان زوال کلنل ۲۰۱۱[۷۱] – دریافت جایزه ادبیات بینالمللی خانه فرهنگهای جهان برلین ۲۰۰۹[۷۲] – برنده جایزه ادبی واو ۱۳۹۰
– دریافت جایزه یک عمر فعالیت فرهنگی- بدر نخستین دوره جایزه ادبی یلدا به همت انتشارات کاروان و انتشارات اندیشه سازان ۱۳۸۲
– برنده لوح زرین بیست سال داستاننویسی بر کلیه آثار- به همراه امین فقیری ۱۳۷۶

منبع :

اسکای

ویکی پدیا

انجمن اجتماع اندیشه - تمامی انجمن‌ها ]...