سیمین دانشور – Simin Daneshvar

سیمین دانشور

سیمین دانشور – نویسنده و مترجم ایرانی و همسر جلال آلاحمد بود و در اکثر فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی همسرش حضور و همکاری داشت- وی نخستین زن ایرانی بود که به صورتی حرفهای در زبان فارسی داستان نوشت- مهمترین اثر او رمان سووشون است که نثری ساده دارد و به ۱۷ زبان ترجمه شده است

زندگی

سیمین دانشور در 8 اردیبهشت 1300 در شیراز به دنیا آمد. پدرش دکتر محمدعلی دانشور -احیاالسلطنه- همان کسی است که سیمین دانشور در رمان -سووشون- از او به نام دکتر عبدالله خان یاد میکند- احیاالسلطنه مردی با فرهنگ و ادب بود و عضو گروه حافظیون که شبهای جمعه بر سر مزار حافظ جمع میشدند و یاد حافظ را زنده میداشتند. مادر سیمین دانشور قمرالسلطنه حکمت نام داشت. بانوی شاعر و هنرمند که نقاشی را به فرزندانش میآموخت و مدتی هم مدیر هنرستان دخترانه هنرهای شیراز بود سیمین سه برادر و دو خواهر داشت و در خانوادهای اهل ذوق و هنر پرورش یافت.

سیمین دانشور- این بانوی داستانسرا از کودکی با ادبیات و هنر توسط مادر و پدرش آشنا شد و دوران ابتدایی و متوسط را در مدرسه انگلیسی -مهرآیین- به تحصیل پرداخت و در امتحانات نهایی شاگرد اول سراسر کشور شد. سیمین سپس به تهران آمد و در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به تحصیل مشغول شد و در مدرسهای آمریکایی در تهران اقامت گزید.

پدر سیمین دانشور در سال 1320 زمانی که سیمین موفق به اخذ مدرک لیسانس شده بود- درگذشت و با وجود درآمد مکفی پدر و ثروت مادرش برای مدتی مجبور به کار کردن شد. از جمله کارهایی که سیمین دانشور به آن اشتغال داشت- معاونت اداره تبلیغات خارجی و همچنین نوشتن مقاله برای روزنامه ایران آن زمان با نام مستعار -شیرازی بینام- بود و برای مدت کوتاهی نیز در رادیو تهران مشغول بود.

سیمین دانشور

سیمین دانشور- اولین زن نویسنده ایران

دکتر سیمین دانشور در سال 1327 توانست اولین مجموعه داستانهای کوتاهش را با عنوان -آتش خاموش- منتشر کند که برخی از داستانهای این مجموعه 16 قسمتی- قبلا در روزنامه کیهان- مجله بانو و امید چاپ شده بود.

سیمین دانشور در واقع اولین زنی است که داستان نویس بودن را به صورت حرفهای پیش گرفت. البته قبل از دانشور هم افرادی بودند- مانند امینه پاکروان که البته به فرانسه مینوشت- ولی فارسی را خوب نمیدانست- اما در هر حال سیمین دانشور را اولین زن نویسنده ایرانی میدانند. سیمین دانشور در دورهای داستاننویسی را آغاز میکند که حضور زن به عنوان نویسنده خرق عادت بود- کاری را که فروغ فرخزاد در شعر انجام میدهد- دانشور در داستان ترسیم میکند.

آتش خاموش- اولین اثر سیمین دانشور

سیمین دانشور اولین اثر خود- -آتش خاموش- را در 22 سالگی نوشت و در 27 سالگی چاپ کرد- البته این داستان مشق اول او بود. سیمین دانشور وقتی که آن را به صادق هدایت نشان داد و نظرش را خواست به او گفت -اگر من به تو بگویم چطور بنویس و چکار کن دیگر خودت نخواهی بود- بنابراین بگذار دشنامها و سیلیها را بخوری تا راه بیفتی- و -دانشور- ادامه میدهد. البته خود سیمین دانشور علاقه چندانی به اولین اثرش نداشت و معتقد بود این مجموعه به مقتضای سنش بسیار رمانتیک است و هرگز اجازه چاپ مجدد آن را نداد.

آشنایی و ازدواج سیمین دانشور و جلال آل احمد

آشنایی سیمین دانشور و جلال آل احمد از زبان خواهر سیمین دانشور -ویکتوریا دانشور-:

ما عید رفته بودیم اصفهان و در اتوبوسی که میخواستیم به تهران برگردیم- آقایی صندلی کنارش را به خانم سیمین تعارف کرد. آن دو کنار هم نشستند. بعد آمدیم خانه. صبح دیدم خانم سیمین دارند آماده میشوند که بروند بیرون. من هم میخواستم بروم خرید. وقتی در را باز کردم- دیدم آقای آل احمد مقابل در ایستاده است. نگو اینها روز قبل قرار مدارشان را گذاشتهاند. روز نهم آشناییشان هم قرار عقد گذاشتند. بعد همه را دعوت کردیم و در مراسمشان فامیل و همه نویسندگان بودند. صادق هدایت هم بود. بعد آنها خانهای اجاره کردند و رفتند سر زندگیشان.

در ۱۳۲۸ با مدرک دکتری ادبیات فارسی از دانشگاه تهران فارغالتحصیل شد. عنوان رساله وی -علمالجمال و جمال در ادبیات فارسی تا قرن هفتم- بود -با راهنمایی سیاح و بدیعالزمان فروزانفر-.

دانشور در شهریور ۱۳۳۱ با دریافت بورس تحصیلی از موسسه فولبرایت به دانشگاه استنفورد آمریکا رفت و در آنجا یک سال در رشته زیباییشناسی تحصیل کرد. وی در این دانشگاه نزد والاس استنگر داستاننویسی و نزد فیل پریک نمایشنامهنویسی آموخت. در این مدت دو داستان کوتاه که دانشور به زبان انگلیسی نوشته بود در ایالات متحده چاپ شد.

پس از برگشتن به ایران- دکتر دانشور در هنرستان هنرهای زیبا به تدریس پرداخت- تا این که در سال ۱۳۳۸ استاد دانشگاه تهران در رشته باستانشناسی و تاریخ هنر شد. اندکی پیش از مرگ آلاحمد در ۱۳۴۸- رمان سووشون را منتشر کرد- که از جمله پرفروشترین رمانهای معاصر است. در ۱۳۵۸ از دانشگاه تهران بازنشسته شد. وی نخستین زن ایرانی است که به صورتی حرفهای در زبان فارسی داستان نوشت. مهمترین اثر او رمان سووشون است که به ۱۷ زبان ترجمه شده و درباره رخدادهای زمان رضاشاه است. این بانوی پیشکسوت داستاننویس پس از یک دوره بیماری- در سال ۸۶ کار نوشتن را دوباره از سر گرفت و داستانی با نام برو به شاه بگو نگاشت درباره حضرت علی و مظلومیتهای ایشان است. از سیمین دانشور همواره به عنوان یک جریان پیشرو و خالق آثار کمنظیر در ادبیات داستانی ایران نام میبرند.

سیمین دانشور و جلال آل احمد

تحصیل سیمین دانشور در دانشگاه استنفورد

در سال 1331 -1951 میلادی- دکتر سیمین دانشور با استفاده از بورس تحصیلی فولبریت به ایالات متحده آمریکا رفت و به مدت دو سال در رشته زیباشناسی در دانشگاه استنفورد مشغول به تحصیل شد و نزد والاس استنگر داستاننویسی و نزد فیل پریک نمایشنامه نویسی آموخت.

در این مدت داستانهای کوتاه دانشور به انگلیسی در مجله ادبی پاسیفیک اسیکتاتور و کتاب داستانهای استنفورد به چاپ رسید. سیمین دانشور در آمریکا تکنیک- فضاسازی- مکان و محیط داستانی را آموخت و در واقع از مدرنترین شیوههای روایی داستان آگاه شد. دانشور وقتی از آمریکا برگشت- -شهری چون بهشت- را نوشت که دهها قدم از آثار قبلیاش جلوتر بود.

سیمین دانشور و جایگاه زن ایرانی

سیمین دانشور- با آنکه اهل شیراز بود- اما به دلیل سالها حضور و زندگی در تهران به یکی از نمادهای فرهنگی این شهر تبدیل شد. دانشور در بسیاری از آثار خود راوی فضای شهر تهران میشود و این شهر به خصوص در آثار بعد از -سووشون- جز لاینفک ساختار داستانی وی شد.

سیمین دانشور در مصاحبهای خود را برخلاف همسرش -جلال آل احمد- اهل سیاست به حساب نمیآورد: -من همیشه سیمین دانشور باقی ماندم- هیچ گاه سیمین آل احمد نشدم و اصلا هم با طرز فکر جلال موافق نبودم و نیستم. من با نوسان موافق هستم و هرگز سیاسی نبودم. هدف سیاست رسیدن به قدرت است و آدم خاص و جاه طلبی میخواهد. من آدمی هستم به کلی غیرسیاسی-

به طور کلی سیمین دانشور در آثار خود به مشکل هویت و جایگاه زن ایرانی در مرحلهای از تغییر و تحول اجتماعی میپردازد و تلاش زنان برای خودیابی را با انتقاد از جامعهای ـ که دنیای زنان ناشناختهتر از دنیای مردان است ـ مورد بررسی قرار میدهد.

سیمین دانشور

وضعیت آخرین رمان او

مجله ادبی ـ هنری نافه در شماره آبان ۱۳۸۹ خود در گزارشی که علیرضا غلامی با عنوان -در جستجوی کوه سرگردان- نوشته بود برای نخستین بار خبر داد که رمان کوه سرگردان سیمین دانشور مفقود شدهاست.

در این گزارش گفته شد که سیمین دانشور نگارش این رمان را قبل از تیر ۱۳۸۶ یعنی قبل از بیماری تمام کردهاست. اما بعد از بهبود نسبی دانشور در پاییز همان سال- ناشر پی میبرد که رمان کوه سرگردان ناپدید شدهاست. انتشارات خوارزمی دو سال تلاش کرده بود خبر مفقود شدن این رمان در رسانهها درز نکند.

مجله ادبی ـ هنری نافه در گزارش خود گفتهاست این رمان میتوانست قبل از مرگ علیرضا حیدری- مدیر انتشارات خوارزمی منتشر شود. اما موضوع رمان و حساسیت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نسبت به آن و همچنین محافظهکاری مدیران انتشارات خوارزمی از علل تاخیر در انتشار آن بودهاست.

خانه

خانه سیمین دانشور و همسرش جلال آل احمد در بنبست ارض- کوچه رهبری در محله دزاشیب شمیران قرار دارد- خانهای که جلال آن را در زمانی که سیمین دانشور برای تحصیل در آمریکا بود به دست خود ساخت. این خانه سالها محل گرد آمدن نویسندگان بسیاری بود و تا زمان مرگ جلال- محل زندگی جلال و سیمین بود. بعد از مرگ جلال هم سیمین دانشور به تنهایی در آن زندگی میکرد. این خانه بزرگ و زیبا با حیاط پر از درختان سرسبز و حوض آبیاش- با دیوارهای پر از عکس و نقاشی از جلال و سیمین بعد از مرگ سیمین دانشور- محل زندگی ویکتوریا دانشور -خواهر سیمین دانشور- و همسرش پرویز فرجام بوده است.

در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۹۳ این خانه از سوی شهرداری تهران خریداری شد و قرار شد این خانه به -خانه ادبیات- تبدیل شود. ولی آن طور که از خبرها و به طور خاص از مصاحبه خواهرزاده جلال آل احمد با خبرگزاری مهر در هشتم تیرماه ۱۳۹۵ بر میآید- نه تنها این پروژه هنوز بعد از دو سال اجرا نشده- بلکه احتمال تخریب و تغییر کاربری بخشی از این خانه هم وجود دارد.

جنجال بر سر خانه سیمین دانشور

فروش خانه سیمین دانشور و جلال آل احمد و تبدیل آن به خانه ادبیات- موضوعی است مورد مناقشه میان شهرداری و ورثه سیمین و جلال. روزنامه اعتماد ۱۰ اردیبهشتماه ۱۳۹۳ در واپسین رویه خود گزارشی در این باره چاپ کرده است. در این گزارش- از قول معاون شهرداری نوشته شده که- خانه سیمین و جلال خریده شده است اما در سوی دیگر- علی خلاقی- همسر خواهرزاده و دخترخوانده سیمین دانشور گفته است: -این خانه تا زمانی که حکم دادگاه مشخص نشده- نمیتواند به فروش برود و معامله از اساس باطل است چون شهرداری تحقیقی نکرده که بداند این خانه مالک دیگری دارد یا نه.- علی خلاقی در گفتگویی که در -اعتماد- چاپ شده- به وصیتنامه سیمین دانشور اشاره کرده که برپایه آن- لیلی ریاحی -دخترخوانده سیمین دانشور- وارث ثلث اموال روانشاد دانشور و مسوول انتشار کتابهایش دانسته است.

سیمین دانشور

آثار سیمین دانشور

مجموعه داستان

– آتش خاموش- اردیبهشت ۱۳۲۷
– شهری چون بهشت- دی ۱۳۴۰
– به کی سلام کنم؟- خرداد ۱۳۵۹
– از پرندههای مهاجر بپرس- ۱۳۷۶

رمانها

– سووشون معروفترین اثر دانشور در تیر ۱۳۴۸ از سوی انتشارات خوارزمی و مدت کوتاهی پیش از مرگ جلال آلاحمد منتشر شد. درباره این رمان نقدهای بسیاری منتشر شدهاست. این رمان به وقایع پس از پادشاهی رضاشاه میپردازد.
– جزیره سرگردانی- ۱۳۷۲- انتشارات خوارزمی
– ساربان سرگردان- ۱۳۸۰- انتشارات خوارزمی
– کوه سرگردان- انتشارات خوارزمی

ترجمهها

– سرباز شکلاتی- نوشته برنارد شاو- ۱۳۲۸
– دشمنان- نوشته آنتوان چخوف- ۱۳۲۸
– بنال وطن- نوشته آلن پیتون- ۱۳۵۱
– داغ ننگ- نوشته ناتانیل هاثورن
– باغ آلبالو نوشته آنتوان چخوف- ۱۳۸۱
– ماه عسل آفتابی -مجموعه داستان– نوشته ریونوسوکه آکوتاگاوا و…

آثار غیرداستانی

– غروب جلال- انتشارات رواق- ۱۳۶۰
– شاهکارهای فرش ایران
– راهنمای صنایع ایران
– ذن بودیسم
– مبانی استتیک

بیماری

۳۰ تیر ۱۳۸۶ خورشیدی دانشور به علت مشکلات حاد تنفسی در بیمارستان پارس بستری شد- نیز شایع شد که وی درگذشتهاست اما این خبر تکذیب شد- او در ۲۲ مرداد ۱۳۸۶ با تشخیص تیم پزشکی از بیمارستان پارس مرخص شد.

مرگ

سیمین دانشور پس از یک دوره بیماری آنفلوآنزا-عصر روز ۱۸ اسفند ۱۳۹۰ برابر با ۸ مارس ۲۰۱۲ در ۹۰ سالگی در خانهاش در شهر تهران درگذشت. خبرگزاری مهر آدرس محل دفن او را قطعه ۸۸ -هنرمندان- ردیف ۱۵۰- شماره ۳۱ ذکر کردهاست.

منبع :

بیتوته

ویکی پدیا

انجمن اجتماع اندیشه - تمامی انجمن‌ها ]...