عبدالحسین زرینکوب – Zarrinkoob

عبدالحسین زرینکوب

عبدالحسین زرینکوب خوانساری – ادیب- تاریخنگار- منتقد ادبی- نویسنده- و مترجم برجسته ایران معاصر است- آثار او بهعنوان مرجع عمده در مطالعات تصوف و مولویشناسی شناخته میشود- وی از تاریخنگاران برجسته ایران است و آثار معروفی در تاریخ ایران و نیز تاریخ اسلام دارد

زندگی عبدالحسین زرینکوب

دکتر عبدالحسین زرینکوب- ادیب- مورخ- اسلام شناس- ایران شناس- محقق و نویسنده بزرگ معاصر- در 27 اسفند ماه 1301 شمسی در بروجرد- چشم به جهان گشود. خانواده او اصالتا خوانساری بودند. وی از نوادگان ملا علیاکبر خوانساری بودهاست.
تحصیلات ابتدایی را در زادگاهش به پایان برد. سپس در کنار تحصیل در دوره متوسطه به تشویق و ترغیب پدر که مردی متدین بود- اوقات فراغت را صرف فراگیری علوم دینی و حوزه ای نمود و ضمن تحصیل فقه و تفسیر و ادبیات عرب- به شعر عربی هم علاقمند شد. گرچه تا پایان سال پنجم متوسطه در رشته علمی تحصیل می کرد با این حال کمتر کتاب تاریخ و فلسفه و ادبیاتی بود که به زبان فارسی منتشر شده باشد و او آن را مطالعه نکرده باشد.

به دنبال تعطیلی کلاس ششم متوسطه در تنها دبیرستان شهر برای ادامه تحصیل به تهران آمد و رشته ادبی را برگزید و در سال 1319 تحصیلات دبیرستانی را به پایان برد و با وجود آنکه کتاب های سال های چهارم و پنجم متوسطه ادبی را قبلا نخوانده بود در میان دانش آموزان رشته ادبی سراسر کشور- رتبه دوم را به دست آورد.

عبدالحسین زرینکوب

با بازگشایی مجدد دانشگاه ها در سال 1320- دکتر عبدالحسین زرین کوب در امتحان ورودی دانشکده حقوق شرکت کرد. با آنکه پس از کسب رتبه اول -در دانشکده ثبت نام هم کرده بود- اما به الزام پدر- ناچار به ترک تهران شد. در همان ایام- علی اکبر دهخدا که ریاست دانشکده حقوق را به عهده داشت- از اینکه چنین دانشجوی فاضلی را از دست می داد- اظهار تاسف کرده بود.

دکتر زرین کوب پس ازترک دانشکده حقوق به زادگاه خود بازگشت و در خرم آباد و بعد در بروجرد به کار معلمی پرداخت- کاری که به تدریج علاقه جدی بدان پیدا کرد.در دوران معلمی- از تاریخ و جغرافیا و ادبیات فارسی گرفته تا عربی و فلسفه و زبان خارجی و حتی ریاضی و فیزیک و علم الهیات- را تدریس کرد.
سرانجام اشتیاق به تحصیل بار دیگر او را به دانشگاه کشاند.

در سال 1324- پس از آنکه در امتحان ورودی دانشکده علوم معقول و منقول و دانشکده ادبیات حایز رتبه اول شده بود- وارد رشته ادبیات فارسی دانشگاه تهران شد. به هر تقدیر- عبدالحسین زرین کوب در سال 1327 به عنوان دانشجوی رتبه اول از دانشگاه فارغ التحصیل شد و سال بعد وارد دوره دکترای رشته ادبیات دانشگاه تهران گردید و در سال 1334 از رساله دکترای خود با عنوان -نقد الشعر- تاریخ و اصول آن- که زیر نظر بدیع الزمان فروزانفر تالیف شده بود با موفقیت دفاع کرد.

عبدالحسین زرینکوب

پس از اخذ درجه دکترا- از سوی استاد فروزانفر- برای تدریس در دانشکده علوم معقول و منقول دعوت شد و در سال 1335 یا رتبه دانشیاری- کار خود را دانشگاه تهران آغاز کرد و به تدریس تاریخ اسلام- تاریخ ادیان- تاریخ کلام و مجادلات فرق- تاریخ تصوف اسلامی و تاریخ علوم پرداخت.
دکتر زرین کوب در سال 1330 در کنار عده ایی از فضلای عصر همچون عباس اقبال آشتیانی -سعید نفیسی- دکتر معین-پرویز ناتل خانلری- غلامحسین صدیقی و عباس زریاب- برای مشارکت در طرح ترجمه مقالات دایره المعارف اسلام -E1- طبع هلند- دعوت شد.

او در ایام تحصیل در تهران- چندی نزد حاج شیخ ابوالحسن شعرانی بپرداخت و با مباحث حکمت و فلسفه- آشنایی بیشتر یافت. از همان روزگار با فلسفه های معاصر غربی نیز آشنا شد و بعد به مطالعه در باب تصوف نیز علاقمند گردید. استاد که از قبل با زبان های عربی- فرانسوی و انگلیسی آشنا شده بود در سال های جنگ دوم جهانی- با کمک بعضی از صاحب منصبان ایتالیایی و آلمانی که در آن ایام در ایران به سر می بردند- به آموزش این دو زبان پراخت. در سال 1323 نخستین کتاب او به نام -فلسفه- شعر یا تاریخ تطور شعر و شاعری در ایران- در بروجرد منتشر شد- در حالی که در این هنگام- حدود چهار سال یا کمی بیشتر از تاریخ تالیف کتاب می گذشت.

وی که از زمان شروع تحصیلات دانشگاهی به عنوان دبیر در دبیرستان های تهران به تدریس پرداخته بود. از سال 1328- سردبیری مجله هفتگی مهرگان را نیز عهده دار شد که با وجود وقفه هایی- این همکاری تا پنج سال تداوم یافت. در سال 1335 با رتبه دانشیاری- کار خود را در دانشگاه تهران آغاز و به تدریس تاریخ اسلام- تاریخ ادیان- تاریخ کلام و مجادلات فرق- تاریخ تصوف اسلامی و تاریخ علوم پرداخت.

در همین سال- برای مدت کوتاهی نیز امور مربوط به انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب را به عهده گرفت. پس از دریافت رتبه استادی دانشگاه تهران -1339 ش- دکتر زرین کوب چندی نیز در دانشسرای عالی تهران ونیز در دانشکده هنرهای دراماتیک تدریس کرد.
مدتی هم در موسسه لغت فرانکلین با مجتبی مینوی به همکاری مشغول شد. در این میان- یکچند سردبیری مجله راهنمای کتاب را پذیرفت -1342 ش- و فصل خاصی برای ارایه ادبیات معاصر ایران در مجله به وجود آورد. با این حال همکاری وی با نشریات ادواری داخلی به اینجا محدود نمی شود و فعالیت علمی استاد در انتشار مجلاتی همچون سخن- یغما- جهان نو- دانش- علم و زندگی- مهر و فرهنگ ایران زمین- چشمگیر است.
در سال های 1347 تا سال 1349 در آمریکا به عنوان استاد میهمان در دانشگاه های کالیفرنیا و پرنیستون به تدریس علوم انسانی پرداخت-سپس به دانشگاه تهران انتقال یافت و در دو گروه تاریخ و ادبیات مشغول به کار شد.

فعالیت های دکتر عبدالحسین زرین کوب

سفرهای علمی متعدد استاد به اروپا- امریکا- جمهوری های شوروی-سابق- هند- پاکستان و کشورهای عربی- در دیدار از کتابخانه ها- موزه ها و موسسات علمی- و تهیه عکس از بعضی نسخه های خطی فارسی و عربی گذشته است. طی همین سفرها وی با جمعی از دانشمندان و نویسندگان بزرگ ایرانی و خارجی آشنایی نزدیک یافت.

دکتر زرین کوب در بسیاری از مجامع و مجالس علمی جهانی شرکت کرده و به عنوان نماینده ایران به ایراد سخنرانی پرداخته است. از این میان پنجمین کنگره اسلامی در بغداد- بیست و ششمین کنگره بین المللی شرقشناسان در دهلی نو- کنگره بین المللی علوم تاریخی در وین- کنگره تاریخ ادیان در ژنو- مجلس بزرگداشت حافظ شیرازی در دوشنبه تاجیکستان- کنگره بزرگداشت نظامی گنجوی در ایتالیا و بعدا در امریکا- مجمع عمومی سردبیران طرح تاریخ تمدن اقوام آسیای مرکزی در پاریس- کنگره بزرگداشت مولوی در مونیخ- کنگره جهانی بزرگداشت خواجوی کرمانی در کرمان- و کنگره همکاری های اقوام آسیای مرکزی در تهران- تعدادی از این مجالس را شامل می شود.

عبدالحسین زرینکوب

مرگ عبدالحسین زرینکوب

دکتر زرین کوب در 24 شهریور 1378 به دلیل بیماری های قلب و چشم درگذشت.

کتاب های عبدالحسین زرینکوب

نقد ادبی

– ۱۳۲۳ فلسفه شعر
– ۱۳۳۸ نقد ادبی
– ۱۳۴۳ با کاروان حله مجموعهای از نقد ادبی
– ۱۳۴۶ شعر بیدروغ- شعر بینقاب
– ۱۳۴۹ از کوچه رندان- بحث و بررسی و نقد اشعار حافظ شیراز و تشریح شرایط سیاسی و اجتماعی شیراز در زمان شاه مسعود
– ۱۳۶۳ سیری در شعر فارسی- بحثی انتقادی در شعر فارسی و تحول آن با نمونههایی از شعر شاعران
– ۱۳۶۴ سرّ نی- نقد و شرح تحلیلی و تطبیقی مثنوی معنوی
– ۱۳۶۶ بحر در کوزه- نقد و تفسیر قصهها و تمثیلات مثنوی معنوی
– ۱۳۷۰ پلهپله تا ملاقات خدا- درباره زندگی- سلوک- و اندیشه مولانا. و نیز نحوه آشنایی با شمس تبریزی و چگونگی اثرپذیری روحی و طوفان تصوفی که در وی عارض گردید و نیز اطلاعات باارزشی در مورد کودکی و نوجوانی مولانا و نیز شرح احوالات شاگردان معروفش حسامالدین چلبی و صلاحالدین زرکوب
– ۱۳۷۲ پیر گنجه- در جستجوی ناکجاآباد- شرح حال نظامی گنجوی و بررسی اشعار و آثار وی و نیز شرح تفصیلی تاریخ آن دوران
– ۱۳۷۲ آشنایی با نقد ادبی
– ۱۳۷۵ از گذشته ادبی ایران
– ۱۳۷۷ از نینامه
– ۱۳۷۸ دیدار با کعبه جان درباره زندگی و آثار و اندیشه خاقانی
– ۱۳۸۱ نامور نامه درباره فردوسی و شاهنامه
– بامداد اسلام

تاریخ ایران

– ۱۳۳۰ دو قرن سکوت
– ۱۳۴۳ تاریخ ایران بعد از اسلام -کتاب-
– ۱۳۶۴ تاریخ مردم ایران -۲ جلد-
– ۱۳۷۳ روزگاران

تاریخ اسلام

– ۱۳۴۶ بامداد اسلام
– ۱۳۴۸ کارنامه اسلام

اندیشه

– ۱۳۴۲ ارزش میراث صوفیه
– ۱۳۵۳ فرار از مدرسه
– ۱۳۵۷ جستجو در تصوف ایران
– ۱۳۶۹ در قلمرو وجدان- سیری در عقاید- ادیان- و اساطیر و شامل بخشهایی چون: پندارهای از یاد رفته و میراث هندوان و اسطوره یا تاریخ و نفوذ در ادوار ما قبل تاریخ عقاید و دیانات. فصل آغازین کتاب با این عبارت آغاز میگردد: بودن یا نبودن؟ مسیله این است! و جوابی که پرسشگر حیرتزده میجوید برای آن است که مطمین شود این بودن آیا به زحمتش میارزد و زندگی وی اصلا هیچ معنی و هدف دارد یا آنکه جز توالی کودکی و جوانی و پیری که سرانجام به عدم محض منتهی گردد چیزی نیست.
– ۱۳۷۷ شعله طور

ترجمه

– ۱۳۲۶ بنیاد شعر فارسی
– ۱۳۲۸ ادبیات فرانسه در قرون وسطی
– ۱۳۲۸ ادبیات فرانسه در دوره رنسانس
– ۱۳۳۲ شرح قصیده ترساییه خاقانی اثر مینورسکی
– ۱۳۳۷ فن شعر ارسطو
– ۱۳۵۷ ارسطو و فن شعر

مجموعه مقالات

– ۱۳۵۱ یادداشتها و اندیشهها
– ۱۳۵۳ نه شرقی- نه غربی- انسانی
– ۱۳۵۶ از چیزهای دیگر مجموعه چند یادداشت پراکنده
– ۱۳۶۳ با کاروان اندیشه
– ۱۳۶۵ دفتر ایام- مجموعه گفتارها- اندیشهها- و جستجوها
– ۱۳۶۸ نقش بر آب- جستجویی چند در باب شعر حافظ- گلشن راز- گذشته نثر فارسی و ادبیات تطبیقی
– ۱۳۷۶ حکایت همچنان باقی

نوشتههای ادبی و تاریخنگاری

– ۱۳۴۷ تک درخت
– ۱۳۵۴ تاریخ در ترازو

منبع:

بیتوته

ویکی پدیا

انجمن اجتماع اندیشه - تمامی انجمن‌ها ]...