روانشناسی صنعتی و سازمانی

روانشناسی صنعتی و سازمانی

روانشناسی صنعتی و سازمانی – یکی از شاخههای جدید علم ومعرفت که مسیله نیروی انسانی و دیگر جنبههای مربوط دنیای کار را در کانون توجه خود دارد- روانشناسی صنعتی و سازمانی است- موضوع این شاخه از دانش مطالعه علمی رابطه میان انسان و دنیای کار است

روانشناسی صنعتی و سازمانی

تاریخچه روانشناسی صنعتی و سازمانی

برای درک تاثیری که روانشناسی صنعتی و سازمانی در دنیای کار داشته است- ضروری است درباره تاریخچه این رشته مطالبی بیان شود. در این بخش دوره های تاریخی و گذشته روانشناسی صنعتی و سازمانی را مورد بررسی قرار داده و شمای کلی تاریخی را- آن گونه که از دیدگاه تاکید بر روش شناسی علمی مبتنی بر پژوهش بدست آمده است- بررسی خواهیم نمود.
در آغاز آنچه را که ما اکنون تحت عنوان روانشناسی صنعتی و سازمانی می شناسیم- نامی خاص نداشت. قبل از سال 1900 دو نیروی عمده سبب حرکت این رشته گردید. نیروی اول – ماهیت عملی – یا – واقعیت گرای – بعضی از پژوهشهای اولیه روانشناسی بود. اغلب روانشناسان در این مقطع زمانی علم گرای محض بودند و از مسایلی که خارج از محدوده پژوهش ناب بود- تعمدا اجتناب می نمودند. در این زمان روانشناسی به نام برایان1 مقاله ای در این باره که چگونه تلگراف چی های حرفه ای مهارت خود را در زمینه فرستادن و گرفتن پیام -مورس- توسعه دهند- انتشار داد.

برایان در واقع از مطالعه مشکلات موجود در صنعت دفاع نمی کرد. اما تاکید زیادی بر آزمایش مهارت های واقعی داشت که همین تاکید مبنایی برای توسعه روانشناسی علمی تلقی می گردد. دومین نیروی عمده در شکل گیری این رشته تمایل مهندسان صنایع به بهبود کارایی بود. آنان اساسا علاقمند به سود دهی کارخانه ها بودند و بر این اساس خواهان بهره وری کارکنان صنایع بودند. بنابراین ورود روانشناسی در حیطه های کاربردی و تمایل به افزایش کارایی صنعتی- به عنوان یک عامل در حیات روانشناسی صنعتی و سازمانی تلقی می شود.

دو روانشناس- بنیان گذاران اصلی این رشته بودند. هوگو مونستربرگ و والتر دیل اسکات که هر دو روانشناس تجربی و استاد دانشگاه بودند- که استفاده از روانشناسی را برای حل مشکلات سازمان ها آغاز کردند. مونستربرگ که اصالتا آلمانی بود و در آمریکا زندگی می کرد- بخصوص به گزینش کارکنان و استفاده از آزمونهای جدید روانشناختی علاقه داشت. شاید مشهورترین مطالعات پژوهشی مونستربرگ آزمونی بود که برای گزینش رانندگان شرکت اتوبوس رانی بوستن تهیه کرد. اسکات نیز علایقی شبیه مونستربرگ داشت- در عین حال به روانشناسی تبلیغات علاقه مند بود. هر دو نفر- کتابهای مرجع پیشگامانه ای در این زمینه نوشتند- از جمله اسکات کتاب -نظریه تبلیغات -1903- را نوشت و مونستربرگ کتاب – روانشناسی و اثر بخشی صنعتی -1913-را به نگارش در آورد- که اولین کتاب مرجع صنعتی و سازمانی بود.

1-اصطلاح روانشناسی صنعتی برای اولین بار در سال 1904 در مقاله برایان ارایه گردید. به عقیده برخی آن اصطلاح اشتباه چاپی است. برایان جمله ای را که در سال 1899 پنج سال پیش مطرح کرد و طی آن گفته است که نیاز به تحقیق بیشتر در روانشناسی فردی -individual- است- که بعد طی اشتباه چاپی به جای individual- industrial چاپ می شود وبرایان متوجه اشتباه خود نمی شود.

یکی از عوامل مهم تاثیر گذار بر رشته صنعتی و سازمانی- کارهای فردریک تیلور بود -مهندسی که در تمام مدت اشتغال خود در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم- کارایی کارگران را مورد مطالعه قرار داد. تیلور برای ارتقای سطح بازدهی کارگران در کارخانه ها رویکردی را مطرح کرد که آن را -مدیریت علمی- نامید -همان منبع -. اصول ارایه شده توسط تیلور عبارت بودند از: 1- طراحی علمی روشهای کار درجهت افزایش کارایی 2-انتخاب بهترین کارگران و آموزش روشهای جدید به آنان 3-ایجاد روحیه تعاون و همکاری بین مدیران و کارگران 4-تقسیم مسیولیت طراحی و اجرای کار بین مدیران و کارگران عامل مهم دیگری که بر روانشناسی صنعتی و سازمانی تاثیر گذاشت- زن و شوهری بودند به نام فرانک و لیلیان گیلبرت که به عنوان یک تیم- روشهای اثربخشی وظایف شغلی را مورد مطالعه قرار دادند. آنها در مطالعه نحوه اجرای وظایف کارکنان- روانشناسی و مهندسی را با هم ترکیب کردند -فرانک مهندس بود ولیلیان روانشناس-. معروف ترین محصول مشترک آنها کتاب -مطالعه زمان و انگیزه- بود که اندازه گیری و زمان بندی انگیزه های افراد در اجرای وظایف را با هدف توسعه راههای اثر بخش تر کردن کار- مطرح می کند. عده ای از تاریخ نگاران مدعی هستند که اولین بار لیلیان در 1915 به دریافت درجه دکترای صنعتی سازمانی نایل آمد -کوپس 1997- اما عده دیگری این امتیاز را به بروس وی. مور4 1921 می دهند.

روانشناسی صنعتی و سازمانی

جنگ جهانی اول- آغاز استفاده از روانشناسی صنعتی و سازمانی در ارتش آمریکا بود و باید آن را عاملی برای پیشرفت این رشته تلقی کرد. در سال 1917- هنگامی که آمریکا وارد جنگ شد- تعدادی از روانشناسان به رهبری رابرت یرکز خدمات خود را در اختیار ارتش قرار دادند. شناخته شده ترین دستاورد گروه- تهیه آزمونهای گروهی آلفا و بتا برای سنجش تواناییهای ذهنی بود. یکی از بزرگترین مشکلات ارتش- جایگزینی نیروهای جدید در مشاغلی متناسب با توانایی هر فرد بود. از دیدگاه روانشناسان- آزمونهای روانشناختی تازه اختراع شده- موثرترین راه حل این مشکل بود. این اولین بهره گیری بزرگ مقیاس از آزمون روانشناختی برای تعیین جایگاه شغلی افراد بود -همان منبع -. در این زمان والتر اسکات مشغول انجام پژوهش در بکارگماری سربازان ارتش بود و بر همین اساس و بر مبنای مطالعات روی سربازان و افسران- وی توانست وظایف شغلی و صلاحیت های لازم را برای عهده دار شدن 500 شغل ایجاد نماید -مهداد- 1387-. درسال 1924مجموعه مطالعات هاثورن شروع شد که بیش از ده سال در شرکت الکتریک غربی7 ادامه یافت. قبل از مطالعات هاثورن- روانشناسی صنعتی و سازمانی- تقریبا به طور جدی بر مسایل کارآیی کارکنان و اثربخشی سازمان- از جمله ارزیابی توانایی کارکنان و طرح ریزی موثر شغل متمرکز بود. محققان هاثورن گرچه قرار بود این مسایل را مورد مطالعه قرار دهند- بعدا متوجه شدند که جنبه های اجتماعی متعدد زندگی سازمانی بر رفتار و عملکرد افراد تاثیر گذار است. مطالعه آنها در مورد گروه های کاری و نظارتی به راه اندازی شاخه سازمانی این رشته کمک کرد .

جنگ جهانی دوم نیز تاثیر برانگیزنده عظیمی بر رشد روانشناسی صنعتی و سازمانی داشت. صدها روانشناس از تمام شاخه های تخصصی به تلاش های مربوط به جنگ کمک کردند. روانشناسان به مشکلاتی پرداختند که همگی در قلمرو صنعتی و سازمانی قرار می گرفتند- ازجمله :گزینش و طبقه بندی داوطلبان- آموزش ضمن خدمت- ارزیابی عملکرد- رشد کار تیمی و طراحی تجهیزات. قبل از جنگ جهانی دوم- انجمن روانشناسی آمریکا توجه خود را به روانشناسی کاربردی محدود کرده بود و تلاشهای روانشناسان صنعتی و سازمانی را برای اجرای بخشی از رسالت رشته ای که غیر عملی تلقی می شد- رد کردند. با وجود این- در نتیجه جنگ- انجمن روانشناسی آمریکا درهای خود را به روی روانشناسی کاربردی گشود و در سال 1946- شعبه چهاردهم آن با نام شعبه روانشناسی صنعتی شکل گرفت -همان منبع -. هر دو جنگ جهانی با راهی متفاوت تاثیرات به سزایی در رشد و شکوفایی روانشناسی صنعتی داشته اند. جنگ جهانی اول کمک کرد به عنوان یک حرفه شکل بگیرد و مقبولیت اجتماعی بیابد. جنگ جهانی دوم به آن کمک کرد تا گسترش یابد وخود را تصحیح کند.

حادثه دیگری که در آمریکا رخ داد و به توسعه روانشناسی صنعتی و سازمانی کمک کرد- تصویب قانون حقوق مدنی در سال 1964 بود. این قانون مجموعه ای از حرکت های قدرتمند را شکل داد که بر شیوه کار سازمانها برای استخدام نیرو و رفتار با کارکنان تاثیر عظیمی داشت. هنگامی که تبعیض علیه اقلیت ها و زنان غیر قانونی شد- سازمانها ناگزیر بسیاری از برنامه های استخدامی خود را تغییر دادند. روانشناسان صنعتی و سازمانی برای کمک به تهیه راهکارهای حذف تبعیض در محل کار- فرا خوانده شدند. سرانجام در سال 1970 روانشناسی صنعتی- شعبه چهاردهم انجمن روانشناسی آمریکا- نام خود را به روانشناسی صنعتی و سازمانی تغییر داد و امروز آنرا جامعه روانشناسی صنعتی وسازمانی می نامند

روانشناسی صنعتی و سازمانی

روانشناسی صنعتی و سازمانی -Industrial-organizational psychology- را در ایران با نام روانشناسی صنعتی میشناسند. روانشناسی صنعتی شاخهای از علم روانشناسی است که نظریهها و اصول روانشناسی را در سازمانها پیاده میکند. این شاخه از دانش- بر افزایش باروری در محیط کار و مواردی همچون شرایط مناسب فیزیکی و ذهنی کارمندان تمرکز دارد. مطالعه رویکردها و رفتار کارکنان- ارزیابی شرکتها و برگزاری دورههای رهبری سازمان از جمله وظایف روانشناسان سازمانی است. در این مقاله میخواهیم نگاهی جامع به این شاخه مهم روانشناسی داشته باشیم.
هدف کلی این شاخه- مطالعه و درک رفتار انسانها در محیط کار است.

روانشناسی صنعتی و سازمانی را از دو جهت میتوان بررسی کرد. نخست جنبهی صنعتی آن است که شامل بررسی بهترین شیوهی هماهنگ شدن افراد با شغلهای مختلف است. گاهی اوقات این بخش از روانشناسی صنعتی- روانشناسی کارکنان نیز نامیده میشود.
کسانی که در این حوزه کار میکنند- شخصیت کارمندان را بررسی میکنند و سپس آنها را با کاری که قرار است انجام دهند هماهنگ میکنند. کارهای دیگری که در این بخش از روانشناسی صنعتی قرار میگیرند شامل آموزش کارمندان- تدوین استانداردهای شغلی و اندازهگیری عملکرد شغلی کارمندان است.
جنبهی دیگر روانشناسی صنعتی- بخش سازمانی آن است. این بخش بیشتر بر بررسی تاثیر سازمان بر رفتار افراد تمرکز دارد. ساختار سازمانی- هنجارهای اجتماعی- شیوههای مدیریتی و انتظارات شغلی عواملی هستند که میتوانند رفتار افراد در سازمان را تحت تاثیر قرار دهند.
یک روانشناس صنعتی امیدوار است با فهم چنین عواملی- عملکرد و سلامت افراد را بهبود بخشد و همزمان سودآوری سازمان را نیز افزایش دهد.

روانشناسی صنعتی و سازمانی

وجه تمایز روانشناسی صنعتی

رشته روانشناسی صنعتی رشتهای کاربردی است اما بخش مهمی از آن تحقیقات نظری است. با توجه به اینکه روانشناسی صنعتی ریشه در روانشناسی تجربی دارد- برخی از زیرشاخههای این رشته شامل برهمکنش انسان و کامپیوتر- روانشناسی فردی و عوامل انسانی است.

حوزههای اصلی روانشناسی صنعتی و سازمانی

روانشناسی صنعتی اصول و دانش روانشناسی را در محیط کار اعمال میکند. این کار دقیقا به چه معنا است؟ روانشناسان صنعتی چه کاری انجام میدهند؟ در اینجا به سرفصلهای اصلیای که یک روانشناس صنعتی ممکن است در کارش دنبال کند- نگاهی کوتاه میاندازیم.

انتخاب و استخدام کارمندان

استخدام افراد مناسب برای کار- در موفقیت یک شرکت نقش بسیار مهمی بازی میکند و روانشناسان صنعتی در کنار کارمندان نیروی انسانی به انتخاب بهترین افراد در هر شغل کمک میکنند.
این فرآیند میتواند با تعریف هر شغل و مشخص کردن معیارهایی برای استخدام- ساختن تبلیغات برای اعلام عمومی موقعیتهای شغلی به داوطلبان و سرانجام انتخاب افراد از میان داوطلبان- انجام شود. طراحی کردن آزمونهای استخدامی- کار دیگری است که روانشناسان صنعتی ممکن است در آن درگیر شوند.

آموزش و توسعهی شغلی

علاوه بر این روانشناسان صنعتی با استفاده از روانشناسی به آموزش کارمندان کمک میکنند. همچنین وظایف آنها میتواند شامل ارزیابی اینکه برای هر کار چه توانایهایی لازم است و همچنین آموزش فنونی به مدیران برای انگیزه دادن و کار کردن بهتر با کارمندانشان باشد.از سوی دیگر ممکن است این وظیفه هم بر عهدهی یک روانشناس صنعتی گذاشته شود که برنامهای برای بهبود مهارتهای ارتباطی مدیران شرکت طراحی کند- یک شیوهی مدیریت قوی طرحریزی کند و تواناییهای حل مسیله مدیران را بهبود ببخشد.

بیشینه کردن رفاه و کیفیت زندگی

همچنین کار روانشناسان صنعتی این است که به حفظ سلامت ذهنی و روانی محیط کار کمک کنند. این فرآیند معمولا با تعریف نقش شغلها شروع میشود و روانشناس صنعتی ممکن است موظف باشد شغلهایی طراحی کند که باارزش باشند. ساخت یک محیط کاری سالم- ایجاد یک نظام پاداشدهی منصفانه و ایجاد این اطمینان که کارمندان از حقوق خود برخوردار میشوند- از دیگر وظایفی است که در این حوزه تعریف میشود.
امروزه با توجه به اینکه صاحبان کسبوکار دریافتهاند که کارمندان سالم کارایی بهتری دارند- تقاضا برای روانشناسان صنعتی افزیش پیدا کرده است.

ارگونومی

هنگامی که دربارهی روانشناسی صنعتی صحبت میکنیم یکی از موضوعاتی که به ذهن خطور میکند- حوزهای است با نام ارگونومی یا فرآیند طراحی ابزار و رویههای کاری به طوری که هر چه بهتر با تواناییها و محدویدتهای انسان هماهنگ باشد. از متخصصان این حوزه انتظار میرود محیط و ابزار مورد نیاز برای کار را طوری طراحی کنند که ایمن و دارای بیشترین بهرهوری باشند. برای مثال یک روانشناس صنعتی ممکن است در طراحی یک وسیلهی کامپیوتری یا یک خط مونتاژ کمک کند و آن را متناسب با تواناییهای فیزیکی کارگران بسازد.

توسعهی سازمانی

ساختار سلسله مراتبی یک سازمان تجاری میتواند بهرهوری و سودآوری آن را تحت تاثیر قرار دهد. روانشناسان صنعتی میزان ساختاریافتگی سازمانها را میسنجند تا ضعفهای آنها مشخص شود و تغییراتی برای بهبود آن ایجاد کنند که کارایی را به بیشترین حد ممکن برساند- کارمندان را راضی کند و هزینهها را کاهش دهد.

کارایی مدیریت و بهبود

صاحبان کسبوکار معمولا به دنبال این هستند که به کارمندانشان کمک کنند بهترین کارایی را داشته و روانشناسان صنعتی معمولا به دنبال راههایی هستند که به افراد در محیط کار کمک کنند کارها را با اثربخشی و کارایی بیشتری انجام دهند. این معمولا با ارزایابی کارایی کارمندان و بازخورد دادن به مدیران انجام میشود تا مشخص شود مدیران چطور کارشان را انجام میدهند و چگونه با کارمندان در ارتباط هستند.

زندگی کاری

این حوزه بر روی افزایش رضایتمندی کارمندان و نیز افزایش قابلیت نیروی کار تمرکز دارد. روانشناسانی که در این حوزه کار میکنند به دنبال راههایی میگردند که بازدهی کارها را افزایش دهند یا برنامههایی طراحی کنند که کیفیت زندگی در محیط کار را بالا ببرند.
همانطور که مشاهده میکنید روانشناسی صنعتی و سازمانی رشتهای گسترده است و حوزههای گوناگون دارد و متخصصانی که در این حوزه کار میکنند با ماموریتهای متنوعی روبهرو هستند. این حوزه میتواند بسیار هیجانانگیز و باارزش باشد و موقعیتهای بسیار زیادی برای پیشرفت دارد. کتاب -راهنمای چشمانداز شغلی- ویرایش سال ۲۰۱۴ مدعی است که- انتظار میرود روانشناسی صنعتی بیشترین رشد را در یک دهه آینده داشته باشد.

تحصیل در رشتهی روانشناسی صنعتی مناسب چه کسانی است؟

برای دانشجویانی که علاقه دارند اصول روانشناسی را در دنیای واقعی پیادهسازی کنند- روانشناسی صنعتی و سازمانی پیشنهاد بسیار خوبی است. اگر به روانشناسی علاقهمند هستید و همچنین به رشتههایی چون طراحی محصول- کامپیوتر- آمار و مهندسی تمایل دارید- روانشناسی صنعتی احتمالا مناسبترین رشته برای شما است.

شاخههای اصلی روانشناسی صنعتی و سازمانی

گرایشهای اصلی در روانشناسی صنعتی موارد زیر هستند:

• طراحی محصولات
• ارزیابی کارمندان
• رهبری
• تنوع در محیط کار
• بهرهوری در محیط کار
• انگیزش کارمندان
شخصیتهای برجسته

افراد بسیاری در زمینهی روانشناسی صنعتی و سازمانی فعالیت داشتهاند. از جمله مهمترین آنها میتوان به شخصیتهای زیر اشاره کرد:

• هوگو مانستربرگ
• فردریک تیلور
• رابرت یرکس
• جیمز مککین کتل
• التون مایو
• کروت لوین

منبع :

چطور

www.iopsy.blogfa.com

ویکی پدیا

انجمن اجتماع اندیشه - تمامی انجمن‌ها ]...