احمد بیرشک – ahmad birshak

احمد بیرشک

احمد بیرشک ریاضیدان- تقویمنگار- پژوهشگر تاریخ علم- و مدرسهدار ایرانی بود- یکی از بزرگترین خدمات احمد بیرشک به جامعه فرهنگی ایران بنیانگذاری مدارس هدف بود- وی علاوه بر دانشنامه بزرگ فارسی- در تالیف دانشنامه ایرانیکا- فرهنگ کامل انگلیسی – فارسی تالیف عباس آریانپور و منوچهر آریان پور- فرهنگنامه کودکان و نوجوانان و دانشنامه ایران و اسلام- همکاری داشتهاست

زندگی احمد بیرشک

احمد بیرشک فرزند محمد در ۴ بهمن ۱۲۸۵ در تهران زاده شد. تحصیلات اولیه را نزد پدر خویش فراگرفت. وی که در طول زندگی خود- موفق به ثبت نام خود در میان افراد توانا در عرصه ریاضیات- تقویم نگاری- پژوهش تاریخ علم و مدرسه داری شده- فراگیری دروس مختلف را نزد پدر و با پردازش به آموزش های پایه و زبان فرانسوی- آغاز نمود.

پس از آن به همراهش به مشهد رفت و در مدرسه احمدیه مشهد پس از آزمونی که مدیر مدرسه از وی به عمل آورد وارد کلاس چهارم شد- ولی پس از سه ماه به تشخیص معلم به کلاس پنجم انتقال یافت. پس از مدتی تحصیلاتش را در مدرسه آلیانس فرانسوی -یکی از سه مدرسه فرانسوی زبان تهران- با حضور در کلاس هفتم ادامه داد. پس از پایان دوره دبیرستان در مهر ماه ۱۳۰۸ به دارالمعلمین عالی در رشته ریاضیات وارد شد و پس از آن به خدمت وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه در آمد. پس از آن نیز مدتی در ساری به تدریس ریاضی- فیزیک- علوم طبیعی و زبان از کلاس اول تا ششم متوسطه- مشغول بود. مدتی رییس اداره استخدام شهرستانها در کارگزینی وزارت فرهنگ و مدتی رییس کارگزینی دانشگاه تهران بود. در سال ۱۳۲۱ پس از آنکه دانشگاه تهران از وزارت معارف جدا شد وی به عنوان رییس دانشگاه تهران برگزیده شد. وی که در سال ۱۳۲۲ هجری به نگارش مقاله معروف نقد قانون دانشگاه پرداخت- در سال ۱۳۲۴ هجری و به دنبال کناره گیری از شغل اداری در دانشگاه تهران- مشغول به کار در پلی تکنیک و دانشسرای عالی شد. در این دو دانشگاه به مدت ۱۸ سال درس مناظر و مرایا -پرسپکتیو- را تدریس کرد. در دانشسرای عالی با استادانی چون غلامحسین رهنما- بدیعالزمان فروزانفر- شفق- دکتر لویی لونگ- گابریل یارییر- آشنا شد و از محضر آنها استفاده کرد.

چندین بار برای مطالعه در مورد سیستم آموزشی به فرانسه- انگلستان و آمریکا اعزام شد. یکی از بزرگترین خدمات ایشان به جامعه فرهنگی ایران- بنیانگذاری مدارس هدف و بنیانگذاری دانشنامه بزرگ فارسی و تصحیح تقویم ایرانی بود. احمد بیرشک و تنی چند از یارانش -احمد دیانی – احمد رضاقلی زاده – سید محمد قاضی نوری – علی متمدن – دکتر تقی هورفر – احمد انواری- در تاریخ ۲ خرداد ۱۳۲۷ -برابر با ۲۳ ماه مه ۱۹۴۸ میلادی-با سرمایهای اندک -۳۵۰۰۰ تومان- اولین مدرسه هدف -مخفف هنر- دانش و فرهنگ- را بنیان نهادند. گروه فرهنگی هدف- متشکل از چهار دبستان دخترانه و پسرانه و چهار دبیرستان تا سال انحلال یعنی ۱۳۵۸ بیش از شانزده هزار دانش آموز دیپلمه تربیت کردند.همچنین قدمهایی را در جهت افزایش سواد فرهنگی جامعه برداشته است.

در سال ۱۳۴۱ در زمان وزارت دکتر پرویز ناتل خانلری به معاونت وزارت فرهنگ رسید. همچنین با دانشگاه صنعتی شریف -آریامهر سابق- در ویرایش متون ریاضی و فیزیک همکاری داشت. در سال ۱۳۷۰ بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی را بنیان گذارد و تا سال ۱۳۷۷ ریاست آن را برعهده داشت. علاوه بر دانشنامه بزرگ فارسی- در تالیف دانشنامه ایرانیکا- فرهنگ کامل انگلیسی – فارسی تالیف عباس آریان پور و منوچهر آریان پور- فرهنگنامه کودکان و نوجوانان و دانشنامه ایران و اسلام- همکاری داشته است.

فعالیتهای ضمن تحصیل

احمد بیرشک قبل از آغاز تحصیل در کلاس سوم متوسطه همواره به مطالعه میپرداخت- استاد خود در این باره چنین میگوید: -سرمایه بنده از نظر کتاب عبارت بود از یک -دیکسیونر پتی لاروس- یک کتاب حساب -بازنان- که کتاب بسیار خوبی بود- یک گرامر -کلودوژه- جلد سوم و کتاب معلم ایشان. بعد هم رفتم به یک کتابفروشی روبروی محلی که الان شهر و روستاست. در خیابان فردوسی- کتابفروشی مادام پازنیود- کتابفروشی فرانسوی. رفتم آنجا دو کتاب داستان خریدم و با این -زرادخانه- مهم! تو سر خودم میزدم و تو سر این کتابها- یعنی طلبهوار درس میخواندم- مطلب مشکل بود ولی آن قدر میخواندم تا بفهمم. –

هم دوره ای ها و همکاران

از همدورهایهای تحصیل احمد بیرشک میتوان غلامحسین صدیقی را نام برد. وی در سال 1301 درکلاس چهارم مدرسه آلیانس فرانسه با وی آشنا گردید. وی همچنین در سه سال دانشسرای عالی با محسن هشترودی نیز همکلاس بود.

همسر و فرزندان

احمد بیرشک در سال 1316 با دختر آقای فرزان ازدواج نمود. اولین فرزند استاد- یعنی خانم دکتر گیتی بیرشک در 27 خرداد ماه 1318 متولد شد. خانم دکتر مهشید بیرشک فرزند دوم ایشان در 19 فروردین 1322 متولد گردیدند- و آخرین فرزند استاد- دکتر بهروز بیرشک در 19 فروردین 1327 به دنیا آمد.

وقایع میانسالی

با توجه به آنکه تجربه تاسیس مدارس به صورت فردی تجربه خوبی دربرنداشت- احمد بیرشک تصمیم به تاسیس مدارسی نمود که به فرد متکی نباشد- انجام این کار مقارن بود با دوره رضا شاه- او را به شهربانی احضار کردند و در آنجا سرهنگ پارسا- رییس اداره اماکن پس از بازرسی او را از انجام این کار برحذر داشت. این مسیله دو سه بار تکرار شد.

احمد بیرشک

تقویم دکتر بیرشک

برخلاف تقویمهای پیشین از دورههای ۳۳ ساله -هفت دوره ۴ ساله و یک دوره ۵ ساله- تشکیل نشده- بلکه از دورههای ۲۸۲۰ ساله تشکیل شده است. هر دوره به زیردورههای ۱۲۸ یا ۱۳۲ ساله تقسیم میشود- که هرکدام از آنها نیز به زیرزیردورههای ۲۹- ۳۳- یا ۳۷ ساله تقسیم میشوند که در هرکدام سالهای مضرب ۴ غیر از آخرینشان کبیسه میباشد. هر سال ۱۲ ماه دارد که شش تای اول ۳۱- پنج تای بعد ۳۰- و ماه آخر بر حسب کبیسه بودن یا نبودن ۲۹ یا ۳۰ روز دارد.

تحصیلات و مدارک علمی

رشته ریاضی در دارالمعلمین عالی

مسیولیت و مقام ها:

کار در وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه
تدریس در ساری
رییس اداره استخدام شهرستانها
رییس کارگزینی دانشگاه تهران
رییس دانشگاه تهران
کار در پلی تکنیک و دانشسرای عالی
بینانگذار مدارس چهارگانه هدف
مصحح تقویم ایرانی
معاون وزارت فرهنگ
بنیانگذار و رییس دانشنامه بزرگ فارسی

افتخارات

در سال ۱۳۷۰ با دریافت لوح تقدیر ریاست جمهوری به عنوان استاد نمونه شناخته شد و از دانشگاه شهید بهشتی دکتری افتخاری ریاضیات دریافت کرد.
انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به پاس سال¬ها خدمات علمی و فرهنگی اش- طی برگزاری مراسم بزرگداشتی در ۲۹ آبان سال ۱۳۷۸ ایشان را به عنوان یکی از مفاخر ایران زمین معرفی کرد و لوح تقدیری به خانواده استاد اهدا نمود.
دریافت نشان دولتی درجه یک دانش از دفتر ریاست جمهوری در فروردین ۱۳۸۱ .

آثار احمد بیرشک
تالیفات

کتابهای جبر و حساب سالهای دبیرستان
زندگینامه علمی دانشوران
هندسه ترسیمی
هندسه سطحیه
هندسه مناظر و مرایا
اصول مناظر و مرایا: پرسپکتیو
جدولهای لگاریتم با همکاری ا. انواری
گاهنامه تطبیقی سه هزار ساله

ترجمه

شناخت ژاپن- نوشته جون لیوینگستون- جومور- فلیشیا اولد فادر
سرگذشت علم -کتاب برگزیده سال ۱۳۷۷-
آموزش در جریان پیشرفت- نوشته پایولوفریره
تاریخ آفریقا- نوشته جی. کی.
زندگینامه برتراند راسل به قلم خودش
سرگذشت علم- نوشته جورج سارتن
یک- دو- سه… بینهایت- نوشته ژرژ گاموف
جهان و انشتاین- نوشته لینکلن بارنت
آینشتاین- نوشته جرمی برنستاین- چاپ دوم- تیرماه ۱۳۷۸- انتشارات خوارزمی
رهبر علم- نوشته آیزاک آسیموف

فوت

احمد بیرشک سرانجام در عصر روز چهارشنبه ۱۴ فروردین سال ۱۳۸۱ در سن ۹۵ سالگی چشم از جهان فروبست.

منبع :

آی هوش

گلثمین

ویکی پدیا

انجمن اجتماع اندیشه - تمامی انجمن‌ها ]...