ژان هانری فابر – Jean Henri Fabre

ژان هانری فابر

ژان هانری فابر یک دانشمند در زمینه حشرهشناسی اهل فرانسه بود- او در سال ۱۸۷۹ میلادی نخستین کتاب خود درباره حشره شناسی را منتشر کرد- پژوهش های فابر در آن زمان زیست شناسان فرانسه وسایر کشور های پیشرفته اروپا را تکان داد طبیعت شناسان از کارهای او الهام گرفتند

زندگی ژان هانری فابر

نخستین فرد یک خانواده روستـایی بی نوایی بود کـه در سال 1823 در یـکی از روستاهای – آویرون Aveyron – در فرانسه به دنیا آمد. وقتی چهارساله شد پدر و مادرش از شدت فقر او را به خانه پدر بزرگش فرستادند. اما آنها نیز حوصله بچه داری نداشتند- لذا کودک بدون سرپرست بزرگ شد.

سالهای کودکی را به میل خود در باغستانها و کشت زارها گذرانید.شوقی که به گیاهان و جانوران داشت مانع از این شد که دل به درس ببندد- لذا معلمان وی او را تنبل و ولگرد می شمردند. او همواره از درس و مدرسه بیزار بود. در هفده سالگی ترک تحصیل کرد و در گشتزارها مشغول کارگری شد .اما در عین حال همچنان به گیاهان و جانوران علاقه مند بود. گاهی نیز به مطالعه اشعار می پرداخت.

روزی شنید در شهر آوین یون Avignon- دبیرستانی مقداری آمموزگار را به رایگان تربیت خواهد کرد. فابر که شوق تحصیل در او جوشش کرده بود خود را به انجا رسانید و آمادگی خود را برای ادامه تحصیل در شاخه علوم اعلام کرد- تجربیات و مطالعات خود را به مسعولان دبیرستان معرفی کرد و پذیرفته شد. در این دوره تحصیلی دست از مطالعه کتابهای علوم ومطالعه طبیعت نشست و از سر تفنن- زبان های یونانی – لاتین را می آموخت. در نوزده سالگی دبیرستان آموزگار پروری را به پایان برد و در یکی از آموزشگاهای شهر کاپاتراس -Carpentras- پیشه معلمی اختیار کرد. ولی همچنین به مطالعات خود در زمینه فیزیک- شیمی و ریاضی ادامه می داد.

ژان هانری فابر در بیست ویک سالگی ازدواج کرد اما درآمد کفاف زندگی او را نمی داد- به سختی زندگی می کرد اما غم نمی خورد- زیرا خوشیهای مبتذل زودگذز را به چیزی نمی گرفت. آنچه او می خواست و به دنبال او بود- علم- دانش و کنجکاوی در طبیعت بود. هنوز شیفته طبیعت بود- به ویژه زندگی حشرات را خیلی دوست می داشت چندان به حشره شناسی عشق می ورزید که یکبار حقوق یک ماه خود را جهت خرید یک کتاب در زمینه حشرات پرداخت. به سبب شوقی که به حشرها داشت همکلاسیانش او را -پروانه- نامیدند و شاگردان فارغ از نمره و امتحان در کلاس او گرد می آمدند و عاشقانه به درسهای او گوش جان می سپردند و از راهنمایی های او بهرمند می شدند. فابر به این مقام همقانع نشد شور هیجان مطالعه طبیعت باز هم در وجود او شعله ور بود- لذا کا ریان تراس را ترک کرد و در جزیره ای دور افتاده -کورس Corse – با حقوق نا چیز معلم فیزیک شد به یاری یک گیاه شناس ورزیده ویک جانور شناس نامی- در مطالعه نمود های طبیعت کوشید. متاسفانه پس از چندی به بیماری مالا ریا دچار شد و از سر اجبار به فرانسه باز گشت.

در فرانسه به آن که توانست از شعبه زیست شناسی دانش گاه تولوز مدرک تحصیلی دریافت کند- شغل مناسبی نیافت- و به ناچار در دبیرستان به تدریس پرداخت و مدت بیست سلل در آن سمت باقی ماند. پژوهش های فابر زیست شناسان فرانسه وسایر کشور های پیشرفته اروپا را تکان داد طبیعت شناسان از کارهای او الهام گرفتند و حتی داروین بزرگ گشایش برخی از دشواریهای خود از او یاری خواست و او را یک -محقق بی نظیر- خواند. در دوره پادشاهی ناپلیون سوم وزیر فرهنگ فرانسه فابر را به پاریس دعوت کرد نشان پر ارج لژون دونور Legion dhonneur- را به وی تقدیم کرد. مقرر شد که فابر در پاریس بماند و معلم ویژه فرزندان ناپلیون سوم شود- اما او نپذیرفت و از پاریس پر هیاهو بیرون رفت. پس از سقوط ناپلیون سوم- کلیساییان که طبیعت شناسی را خطری برای خرافه آموزی سود بخش خود می دیدند- فابر را مورد حمله قرار دادند. چون نمی توانستند صریحا علم و علم پروری را محکوم کنند- بهانه تراشیدند و تشایع کردند که فابر دختران را مانند پسران به کلاس خود راه می دهد و آموزشهای خود- ایشان را از شریعت روی گردان می کند. و لذا دشمن اخلاق انسانی معنویت است. مردم بیدار به این سفسطه خندیدند- زیرا روشن بود که علم آموزی نه محل شریعت است و نه لطمه ای به اخلاق انسانی یا معنویت ویا انسانیت می زند. اما نفوز شیطانی متعصبان کار خود را کرد- فابر را در سن چهل و هفت سالگی از درس دادن بازداشتند و راه معاش را بر او بستند.

ژان هانری فابر

ژان هانری فابر صبور و بردبار- خم به ابرو نیاورد- زیرا شرایط زمان خود را می شناخت در زمان او جامعه ها از ظلم و بی داد دیوان سالاران و دین سالاران مسیحی نرسته بودند. کما اینکه در همین زمان هم در آمریکا معلمی را به جرم تدریس نظریه تکامل محاکمه و محکوم کر دند. دانش وران اروپا زبان به اعتراض گشودند و استوارت میل -Stuart Mill- فیلسوف نامدار انگلیس که با فابر دوستی داشت- با کمک های خود قسمتی هزینه زندگی فابر را تامین کردند. پس از آن زندگی فابر به سختی و تنگدستی می گذشت و ادامه حیات برای او رنج آور بود. مرگ همسر و یکی از فرزندانش بر مصیبت او افزود- دشمنی این پیشگان ظاهر بین و رشگ مدعیان علم عرصه را بر او تنگ کرند.اما فابر همچنان ثابت و استوار- در دهکدهای دور افتاده گوشه گرفت و با حشره بروی پژوهش های علمی خود را دنبال کرد- اما این وصف- اروپا عظمت کار فابر را در یافت- فرانسویان او را بسان یک قهرمان ملی گرامی داشتند و در جشن هشتادوهفتمین زاد روز او که در سال 1910 با شرکت دانشمندان و نامداران اروپا در سرین یان -Serignan- برپا شد. در سال 1915 با خرسنی زندگی را بدرود گفت. اثر دوازده جلدی او به نام ارمغان های حشره شناسی هنوز در خور بهره گیری است در جریان پر بار زندگی به شناخت واقعیت های بسیار نایل آمد- روش فابر- بر خلاف پیشینیان- میدانی -Field Method- بود- وی جانوران را در محل زندگی آنها مورد مطالعه قرار می داد. از این رو بجای شناخت یک نمود طبیعی به زیست گاه جاندار مراجعه می کرد. هفته ها و حتی ماه ها وقت صرف می کرد- در کشتزارها و بیشهزارها به سر می برد. و به پژوهش و گزارش می پرداخت.

معروف است که روزی ژاندارمری نسبت به رفتار ژان هانری فابر بد گمان شد و فکر کرد او یک خیانتکار فراری است- زیرا مشاهده کرد روی زمین دراز کشیده است و دایما از این طرف به آن طرف در حال خزیدن است- وقتی او را بازداشت کرد- معصومانه گفت حشره شناس است و در حال تحقیق و پژوهش می باشد- ژاندارم باور نکرد و می خواست او را به دادگاه بفرستد که فابر نشان لژیون دونور خود را به وی نشان داد و او را قانع ساخت و شاید این تنها موردی بود که فابر از نشان افتخارآمیز و شکوه مند خود بهره گرفت. فابر در برابر انتقادها و خرده گیری هایی که دانش مندان صوری به روش علمی او می گرفتند- سخن بسیار پرمعنایی دارد- او خطاب به حشره ها می گوید: -ای حشره ها ! همه به اینجا بیایید- به دفاع بر خیزید و به سود من شهادت دهید اعلام کنید- که من چقدر به شما نزدیک ام و با چه حوصله ای به مشاهده شما می پرداختم و با چه دقتی کنش های شما را یادداشت می کردم. اما ای حشره های عزیز من ! اگر سخن شما آنان را متقاعد نگرداند- آن گاه من به ایشان خواهم گفت: شما جانور را تکه تکه می کنید- اما من او را در جریان زندگی مورد مطالعه قرار می دهم. شما او را به صورت چیزی وحشتناک یا ترحم انگیز جلوه می دهید- اما من او را به صورت مهر آمیز عرضه می کنم. شما مرگ را می کارید و من زندگیرا- فابر برای تبیین رفتار جانوران از مفهوم فعالیت غریزی سود جست- فعالیت غریزی- فعالیتی است در جهت حفظ زندگی که در طی زندگی های نسل ها- بر اثر تکرار- تشبیت و خود به خودی شده است- بر خلاف اکثر فرزانگان کهن که نمی توانستند با تجربه های محدود و آزمایش افزارهای ناقص خود- بسیاری از نمود ها را بشنا سند و در نتیجه بجای تبیین رفتار جانداران مخصوصا انسان- به وجود عامل هایی مرموز و ناشناختنی اعتقاد می کردند- فابر دقیقا به روش تجربی وفادار ماند و از این رهگذر در پیشرفت علم از دیدن پندارهایسست بنیاد موثر افتاد. اما پوشیده نیست که رفتار جانوران عالی و از آن جمله انسان- منحصر به فعالیت های خود به خودی غریری نیست. به شرحی که در بازتاب شناسی -Reflexology- آمده است- جانوران عالی و بیش از همه آنها- انسان در جریان زندگانی- به ویژه زندگانی اجتماعی به فعالیتهای غیر غریزی که ملذوم آگاهی و مبنای شخصیت انسانی یا انسانیت با معنویت است- کشانیده می شود. با این وصف فعالیت های غیر غریزی بدون فعالیت های غریزی تحقق پزیر نیستند- و ننمی توان با انصراف از نیازهای غریزی- شخصیت پروری کرد.

آثار ژان هانری فابر

زندگی حشرات –
شیمی کشاورزی – ۱۸۶۲
زمین – ۱۸۶۵
آسمان – ۱۸۶۷
داستان علمی عمو پل -۱۸۶۹
سخنرانی در جانورشناسی -۱۸۸۲
تاریخ طبیعی – ۱۸۸۹

مرگ ژان هانری فابر

ژان هانری فابر در ۱۱ اکتبر ۱۹۱۵ میلادی -۹۱ سال- در فرانسه درگذشت.

منبع :

talk.patoghu.com

تبیان

ویکی پدیا

انجمن اجتماع اندیشه - تمامی انجمن‌ها ]...