اسحاق کندی – Al Kindi

اسحاق کندی

اسحاق کندی با نام اصلی ابو یوسف یعقوب بن اسحاق کندی معروف به -فیلسوف عرب- و یا -فیلسوف و شاهزاده عرب- ریاضیدان- منجم و فیلسوف عرب نخستین حکیم اسلامی است که به آثار حکمای یونان دسترسی داشته و به ترجمه آثار ارسطو و تفسیر و بیان آنها پرداختهاست

زندگی اسحاق کندی

اسحاق کندی در حدود سال 185هجری قمری/ 801 میلادی در ۸۰۱ میلادی بصره- خلافت عباسیان متولد شد. پدرش- اسحق بن الصباح- در عصر مهدی- هادی و رشید- امیر کوفه و از متمولین بود. وی از دودمان ملوک بنی کندی و معاصر با مامون- معتصم و متوکل عباسی بود و در بغداد زندگانی می کرد. از واژگان یونانی و سریانی به قدری آگاهی داشت که به عنوان مترجم این زبانها شهرت یافت. کندی نخستین نماینده تفکر ارسطویی و نوافلاطونی بود و می کوشید وحی قرآنی را با فلسفه هماهنگ کند. او در منطق- فلسفه- هندسه- موسیقی- نجوم- طب و داروشناسی تبحر وافری داشت و در اغلب علوم متداوله عصر خویش و نیز کثرت تالیفات- هم عرض ارسطو و ابوعلی سینا و امثال آن به حساب می آمد. تا آنجا که ابن ندیم با لحن مبالغه آمیز درباره او گفته است: -کندی در معرفت علوم قدیم- فاضل دهر و یگانه عصر خود بود-. او طبیبی حاذق- فیلسوفی شهیر- منجمی ماهر و ریاضیدانی بزرگ بود. به تمام جنبه های معرفت توجه می کرد و آثار درخشانی از خود باقی گذاشت- چنانکه فرانسیس بیکن درباره او گفته بود: -کندی و ابن هیثم در صف اول و در ردیف بطلمیوس بودند.-

کندی در کوفه و در خانواده ای ثروتمند به دنیا آمد. در ایام طفولیت پدرش را از دست داد و با استفاده از ثروت و حیثیت پدرش- در کوفه به زندگی ادامه داد و به سن بلوغ رسید. پدرش- اسحاق بن صباح- والی کوفه بود و اجدادش بر کنده یا دیگر سرزمین های جنوبی جزیره العرب حکومت داشتند و در دستگاه خلافت المهدی- هارون الرشید- مامون و معتصم- از مقام و پایگاه ویژه ای برخوردار بودند.

بیشترین عمر کندی در قرن سوم هجری- در حالی سپری شد که نهضت عظیم فکری و جنبش ترجمه و نقل افکار یونانیان و اندیشه های خارجی در اوج شکفتن بود. او در این دوران به وسعت دانش خود افزود و در جوی آکنده از مجادلات دینی- مذهبی – از گفتگو و محاسبات معتزله گرفته تا دعوتهای شیعیان – سخت به آموختن فلسفه پرداخت. چون کندی از خاندان ثروتمندی بود- معتقد بود که با طبقه اعیان و اشراف همنشینی کند. شارحان احوال کندی و مورخان قدیم- او را مردی مومن و معتقد به اسلام معرفی کرده و در پاره ای اوقات او را بخیل نامیده اند.

اسحاق کندی در دورانی می زیست که نهضت ترجمه و نقل اندیشه های یونانی و نفوذ فرهنگ های بیگانه به اوج خود رسیده بود و افکار فلسفی در حال به وجود آمدن بود. او با حرارت و نشاط کامل برای شناخت همه جوانب معرفت بشری عصر خود- کوششهای فراوانی کرد به طوری که کار و تلاش در این درجه وسیع از سوی یک متفکر عرب- آن هم در آن زمان براستی موجب شگفتی و تحسین است. کندی- وقتی ظهور کرد که افکار متنوع اسلامی و فلسفه های گوناگون خارجی- در محیط اسلامی داخل شده بود و فکر عربی بر افکار اجنبی- یونانی- فارسی و هندی تکیه کرده بود. کار ترجمه فرهنگ های ملل دیگر گسترش یافت و از طرف خلفای بنی عباس مورد تشویق و ترغیب قرار گرفت. از این رو باید گفت که کندی در چنان محیط مشتعل از افکار و علوم- طلوع و ظهور کرد و استعدادهای او در اثر آن شعله های گرم و سوزان به کمال رسید. درست است که کندی فیلسوفی توانا و پرتلاش بود- اما بسیاری از رساله های باقیمانده از او فلسفی نیست- بلکه آثار او تنها بخشی از قضایای فلسفی را دربردارد. آثار وی 29 ساله را در بر دارد که برخی از آنها درباره علوم طبیعی و بعضی در زمینه فلسفه نگاشته شده که درخصوص وحدانیت خدا- تناهی جرم عالم- عقل- نفس و فلسفه اولی بحث شده است. به هر حال کندی با تلاش و جدیت فراوان در تمام رشته های علوم و معرفت عصر خود- کارکرده و نتایجی را به دست آورده است. آنچه مسلم است این است که کوششهای او در موضوع های طبیعی- ریاضی و نجوم و حتی در موسیقی- در مقایسه با قضایای فلسفی و ماورایالطبیعه- کمتر نبوده است.

اسحاق کندی

فلسفه

پس از قرن دهم میلادی- فعالیت های ترجمه و تفسیر متون ترجمه شده- فروکش کرد. اندیشمندان اسلامی که از همه این ذخیره های ترجمه شده بهره گرفته بودند- علوم و فلسفه اسلامی را بنیان می نهند. از قرن نهم تا اواسط قرن یازدهم میلادی- شاخه فلسفه شرقی به اوج پیشرفت خود می رسد که از چهره های برجسته آن می توان کندی- بنیانگذار فلسفه ارسطویی شرق و فارابی پیرو فلسفه افلاطونی و نوافلاطونی و بوعلی سینا پیرو بزرگ ارسطو در اسلام و ملبس به لباس نوافلاطونی را نام برد. کندی- نخستین نویسنده آثار فلسفی در اسلام است. او بر کتاب اتولوجیا که به عربی برگردانده شده بود تفسیری نوشت که بدون شک تاثیر بسزایی در تکوین فلسفه اسلامی به جا گذاشت. کندی فلسفه را به دو صورت دنبال می کرد:

1- نخست می خواست آرای حکمای پیشین را درباره فلسفه تبیین کند. نتیجه این تحقیقات در رساله ای تحت عنوان رساله -الحدود- جمع آوری شده است.

2- جنبه دیگر کار کندی- تعریف هایی است که خود وی از فلسفه کرده و نظرات خود را درباره فلسفه اولی- در رساله ای منعکس کرده است.

کندی در این رساله می نویسد: -فلسفه- علم به حقایق اشیا است به قدر طاقت بشری.- اگر فلسفه- علم به حقایق اشیا باشد- بنابراین میان فلسفه و دین اختلافی نیست. از اینجاست که کندی می خواهد میان فلسفه و دین سازگاری ایجاد کند. او می گوید که فلسفه و دین- هر دو علم به حق هستند- او در رساله ای به قدرت عقل اشاره می کند و می گوید: -به جان خودم سوگند که گفتار پیغمبر راستگو محمد-ص- و هر چه را که از جانب باری عزوجل آورده چون به مقیاس عقل سنجیده شوند- قابل پذیرش باشند و جز کسانی که از نعمت عقل بی بهره باشند به انکار آنها برنخیزند.- در نظر کندی- فلسفه اولی- شریفترین اقسام فلسفه و ارجمندترین آنهاست. فلسفه اولی- یعنی علم به ذات احدیت که علت همه موجودات است. از این رو باید فیلسوف کامل که اشرف از مردم دیگر است به این اشرف علوم -علم به ذات احدیت- محیط باشد. زیرا علم به علت- اشرف از علم به معلول است. بنابراین از نظر کندی- هر کس که فلسفه را انکار کند- حقیقت را انکار کرده است و کافر است. او می گوید: آنها که فلسفه را انکار می کنند- مردمی هستند دور از حق- هر چند که به ناحق نام حقانیت بر خویش نهاده باشند از بیان و درک حقیقت عاجزند و از آنچه صاحبان رای در خور آنند محروم هستند و حسد بر نفسهای حیوانی صفت ایشان مستولی است. ارباب فضایل انسانی را پست می شمارند- زیرا خود از نیل به آن فضایل ناتوانند. خلاصه آن که از نظر کندی- فراگرفتن فلسفه واجب است و از این رو خود در طلب آن مجدانه می کوشد و روش عبارت است از پیروی از اقوال قدما و بیان آن اقوال به ساده ترین وجه- تا همه کسانی که طالب آنند بتوانند به آن دست یابند.

اخلاق

کندی انسانها را فرا می خواند تا نسبت به امور مادی- زهدپیشه کنند و از شهوت دوری جویند و خود را به فضایل بیارایند. او فضیلت ها را 4 نوع می داند:

1- حکمت: عبارت است از علم به حقایق اشیا و بهره گیری از این حقایق که استفاده از آنها واجب است.

2- شجاعت: عبارت است از ناچیزشمردن مرگ در جلب آنچه سزاوار و واجب است و دفع آنچه ناپسند است.

3- عفت: عبارت است از بسنده کردن به برخورداری از آنچه برای تن – به قدر نیازمندی آن – ضروری است.

4- عدل: آن است که آنچه را واجب و سزاوار است بخواهی و از حد میانه فراتر نروی.

پس فضیلت حد وسط افراط و تفریط است که هر دو از جمله رذایلند- مثلا شجاعت حد وسط تهور و جبن است.

نورشناسی

دو نظریه عمده اپتیک در نوشتههای کندی وجود دارد: ارسطویی و اقلیدسی. ارسطو معتقد بود که برای اینکه چشم به درک یک شی برسد- هم چشم و هم جسم باید در تماس با محیط شفاف -مانند هوا- باشد که با نور پر شدهاست. تحت این شرایط- -شکل معقول- جسم از طریق محیط به چشم منتقل میشود. از سوی دیگر- اقلیدس پیشنهاد کرد که بینایی در خط مستقیم میدهد وقتی که -اشعه- از چشم به یک شی نورانی رسیده و منعکس شود. همانند تیوریهایش در ستارهشناسی- دوگانگی ارتباط و فاصله در نوشتههای کندی در این موضوع نیز به چشم میخورد. عاملی که کندی به آن اتکا کرد تا تعیین کند کدام یک از این نظریهها درستتر است این بود که چگونه هر یک به اندازه کافی تجربه دیدن را توضیح میدهد. به عنوان مثال- نظریه ارسطو قادر به توجیه اینکه چرا زاویهای که یک فرد از یک شی میبیند در درک آن تاثیر میگذارد. برای مثال- چرا یک دایره از دید جانبی یک خط به نظر میآید. از نظر ارسطو- شکل کامل معقول از یک دایره باید به چشم منتقل شود و باید به شکل یک دایره دیده شود. از سوی دیگر- اپتیک اقلیدسی یک مدل هندسی ارایه میداد که قادر به تبیین این امر به علاوه طول سایهها و بازتاب در آینه بود- چون اقلیدس بر این باور بود که -اشعه- بینایی تنها میتواند در خط مستقیم سیر کند -چیزی است که معمولا در علم مدرن قبول است-. به همین دلیل- کندی نظریه دوم را قبول داشت. نظریههای وی بر تحقیقات روبرت گروستسه در زمینه نورشناسی تاثیرگذار بود.

مرگ

در حدود سال 252هجری قمری- 866میلادی وفات یافته است.

آثار اسحاق کندی

المدخل المنطقی
فی المعقولات العشر
فی البرهان المنطقی
من سمع الکیان فی بطلان قول
فی جواهر الاجسام
فی الإبانه عن وحدانیه الله
فی ان النفس جوهر بسیط غیر داثر
فی التوحید
فی ماهیه الشی
الذی لا نهایه له
فی الإبانه انه لایمکن ان یکون جرم العالم بلا نهایه
فی ماهیه العقل و الإبانه عنه

منبع :

تبیان

راسخون

ویکی پدیا

انجمن اجتماع اندیشه - تمامی انجمن‌ها ]...