لیزه مایتنر – Lise Meitner

لیزه مایتنر

لیزه مایتنر فیزیکدان اتریشی- و بعدها سویدی بود- به او لقب مادر بمب اتمی- داده شده بود- در سال ۱۹۴۴ جایزه نوبل شیمی به اوتو هان داده شد گرچه بسیاری مایتنر و هان هردو را شایسته دریافت این جایزه میدانستند- کمیتهی جایزه نوبل شیمی در سال ۱۹۴۴ زحمات لیزه مایتنر را در رابطه با شکافت هستهای نادیده گرفت و جایزه را به اتو هان داد

زندگی لیزه مایتنر

لیزه مایتنر در ۷ نوامبر ۱۸۷۸ در شهر وین پایتخت اتریش در خانوادهای هشت نفری به دنیا آمد. در دبیرستان فرهنگی وین درس خواند. خیلی زود فهمید که به ریاضیات و فیزیک علاقه مند است. لذا در دانشگاه قدیمی وین ادامه ی تحصیل داد. و با تمام مشکلاتی که به خاطر زن بودنش بر سر راه ورود وی به دانشگاه وجود داشت- در سال ۱۹۰۱ وارد دانشگاه وین شد.

در سال 1902 در دانشگاه وین استاد فیزیک نظری او پروفسور لودویک برلستمان بود و در سال ۱۹۰۷ دکترای خود را گرفت. این شانس خوبی برای وی بود- زیرا در آن زمان در بیش تر دانشگاه های اروپایی – از سوی استادان فیزیک – تیوری هسته ای مورد پذیرش نبود و آن را مردود می شمردند.در پی کشف رادیواکتیو- لیزه مایتنر در زمینه ی فیزیک اتمی گام برداشت. این رشته ی علمی نیاز به آشنایی با ریاضیات داشت و او با زمینه ای بسیار قوی در ریاضیات و تجربه ی علمی در فیزیک نظری – توانست در زمینه ی رادیواکتیو با موفقیت کار کند. او تصمیم داشت در زمینه ی فیزیک نظری به مطالعات خود ادامه دهد و بهترین راه موفقیت در این کار شرکت کردن در سخنرانی های ماکس پلانک بود.

پلانک یکی از فیزیکدانان برجسته ی دنیا و مدرس دانشگاه برلین بود. به همین منظور مایتنر در سال 1907 به برلین رفت. در این هنگام با یک شیمیدان جوان به نام اتوهان شروع به انجام آزمایش هایی تجربی کرد. اتو مرد جوانی بود که در انستیتوی امیل فیشر در زمینه ی شیمی عالی فعالیت می کرد. مانعی که بر سر راه این دو همکار وجود داشت این بود این بود که در آن زمان درهای انستیتوی پژوهشی فیشر بر روی زنان بسته بود. اتو موفق شد در این زمینه با دکتر فیشر رییس انستیتو صحبت کند و با موافقت دکتر فیشر همکاری علمی آن ها آغاز گردید.

همکاری دکتر ماینتر و دکتر هان برای هر دو مفید بود. در سال 1917 مشترکا- مقاله ای درباره ی کشف خود انتشار دادند که عنوان این مقاله -پرو تا کتونیم عنصر رادیواکتیو نادر- بود. در حدود سال 1924 از سوی فرهنگستان علوم برلین مدال -لایب نیتس- به او اعطا گردید و در سال 1925 نیز از سوی فرهنگستان علوم اتریش جایزه -لی بر- به او اعطا شد . در سال 1926 نیز به عنوان پروفسور برجسته در دانشگاه برلین کسب موقعیت کرد اما دیری نگذشت که عقاید ضد یهودی هیتلر سبب از دست دادن این موقعیت شد.

مایتنر و هان به کشف مواد رادیواکتیو ادامه دادند . در نیمه ی سال 1920 آن ها در میان گروه کوچکی از دانشمندان آزمایشگاه با به کارگیری روش هایی که هسته اتم ها را تغییر می داد شروع به تبدیل یک عنصر به عنصر دیگر کردند.

این تبدیل عناصر به یکدیگر درست پیش از زمانی انجام پذیرفت که ذراتی به جز الکترون و پروتون در اتم شناسایی شدند. درسال 1932 با کشف ذرات دیگری در هسته ی اتم که نوترون نامیده شدند – روش جدیدی برای انجام اینگونه آزمایش های تجربی پایه ریزی گردید . در سال 1934 در ایتالیا گروهی به سرپرستی -انریکو فرمی- با بمباران نوترون های اتم اورانیوم عنصری به دست آوردند که به نظر می رسید شبیه هیچ یک از عناصر شناخته شده آن زمان نبود.

دکتر هان و دکتر ماینتر بلافاصله کار و آزمایش های خود را در این زمینه آغاز کردند. دکتر ماینتر می گوید :-ما گروه جدیدی از مواد رادیواکتیو را انتخاب کردیم که هیچ مشابهتی با هیچ یک از عناصر پایین تر از اورانیوم -در جدول مندلیف- نداشتند.-

در بهار 1938 اتریش توسط آلمان نازی اشغال گردید و لیزه ماینتر موقتا- به کپنهاگ رفت زیرا خواهر زاده اش اتوفریش در آنجا در آزمایشگاه نیلز بور کار می کرد.

چند ماه پس از عزیمت دکتر ماینتر- تجزیه های شیمیایی کامل شد و نتیجه ی آن نشان دهنده ی بروز فرآیند جدیدی بود که موجب کشف باریم شد. دکتر هان در ژانویه 1939 چگونگی بروز این فرآیند را منتشر کرد . لیزه ماینتر در سوید بود که خبر این پیروزی را شنید و دریافت که دکتر هان با آن که نتیجه ی کار خود را به دنیای علم هدیه کرده ولی با زیرکی خاصی اصل کار را پنهان داشته زیرا ظهور باریم به معنی این بود که به احتمال زیاد هسته ی اتم اورانیوم 92 شکافته شده است.

درتاریخ 16 ژانویه ماینتر و خواهرزاده اش فریش مشترکا- مقاله ای تهیه و دراختیار مجله ی علمی نیچر قرار دادند . آن ها در این مقاله شرح داده بودند که نتیجه کار هان و استراسن شکافته شدن اتم اورانیوم بوده است که دکتر ماینتر آن را فرآیند فیسیون نام نهاد.

لیزه مایتنر

فریش در آزمایشگاه نیلز بور این آزمایش را با موفقیت به انجام رساند و صحت نتایج کار فریش مورد تایید آزمایشگاه های آمریکا قرار گرفت . آمریکایی ها به سرعت دست به کار شدند و موفق شدند در اولین شکاف اتمی به یک سلسله واکنش زنجیره ای دست یابند و همین آزمایش ها امکان استفاده از انرژی اتم را در بمب اتمی فراهم ساخت.

چند سال بعد از جنگ جهانی دوم – دکتر ماینتر چنین می نویسد : -مایه ی تاسف است که شکاف اتمی در زمان جنگ اتفاق افتاد.-

او پس از یک سال به آمریکا رفت . در آن زمان جنگ هنوز ادامه داشت – سپس به سوید بازگشت و کارت اقامت دایم دریافت کرد و به عنوان یکی از اعضای ثابت -پژوهش های اتمی سوید- مشغول به کار شد . او نه تنها این افتخارات را به عنوان یکی از اعضای ثابت فرهنگستان علوم سوید برای ملت سوید کسب کرد – بلکه آلمان و زادگاهش اتریش نیز از این افتخارات بهره مند شدند .

جوایز

کمیتهی جایزه نوبل شیمی در سال ۱۹۴۴ زحمات لیزه مایتنر را در رابطه با شکافت هستهای نادیده گرفت و جایزه را به اتو هان داد. اتو هان- دربارهی اشتباه و سهم مایتنر هیچ سخنی به زبان نیاورد. این سکوت هان تاثیر زیادی بر مایتنر گذاشت و باعث شد که او دیگر با هان به صورت اشتراکی به کار نپردازد.

با اینکه مایتنر جایزه نوبل را نبرد ولی بسیاری از جوایز مهم را دریافت کرد که از جملهی مهمترین آنها میتوان به این موارد اشاره کرد: در سال 1974 به او جایزه علمی وین اهدا شد و جایزه ماکس پلانک که در سال ۱۹۴۹ در آلمان دریافت کرد و جایزه انریکو فرمی که در سال ۱۹۶۶ از کمسیون انرژی اتمی ایالات متحده دریافت کرد و و از سوی چهار انستیتوی آمریکا به نام های سیراکور – روتگرز – اسمیت و آدلفی به دریافت دکترای افتخاری در علوم نایل گشت .

در سال ۱۹۹۷ عنصر ۱۰۹ جدول تناوبی به افتخار او مایتنریوم نامیده شد.

مرگ لیزه مایتنر

لیزه مایتنر در سال 1960 از استکهم به انگلستان رفت و در کمبریج ساکن شد و در 89 سالگی در 27 اکتبر 1968 در این شهر دار فانی را وداع گفت.

منبع :

آدمای گنده

آکاایران

ویکی پدیا

انجمن اجتماع اندیشه - تمامی انجمن‌ها ]...